Hormonale gezondheid en werk

Steeds vaker zien we dat hormonale gezondheid en vrouwengezondheid aandacht krijgen. Toch hebben we nog altijd maar beperkte kennis over de invloed die hormonen kunnen hebben op iemands fysieke en mentale welzijn. Met soms grote gevolgen, zowel privé als op het werk.

Op deze themapagina vind je een korte uitleg over wat we verstaan onder hormoongerelateerde gezondheid. Met de nadruk op wat de effecten ervan kunnen zijn op de werkvloer.

We geven daarbij enkele tips en adviezen over wat werknemers zelf kunnen doen en over de maatregelen die werkgevers kunnen nemen om hun werknemers met hormoongerelateerde gezondheidsklachten te ondersteunen en de gevolgen, zoals bijvoorbeeld uitval, zoveel mogelijk te voorkomen. Je vindt er ook externe publicaties en verwijzingen naar andere initiatieven over dit onderwerp.

We beperken ons daarbij tot informatie die afkomstig is van, of goedgekeurd is door de sociale partners.

Wat zijn hormonen?

Hormonen zijn signaalstoffen die je lichaam zelf aanmaakt. Ze houden allerlei processen in het lichaam in evenwicht, zoals: stofwisseling en energiehuishouding, spijsvertering, voortplanting en vruchtbaarheid, groei en ontwikkeling, gedrag en emoties, slaapritme en waakzaamheid.

Soms kan dat evenwicht verstoord worden (disbalans), waardoor gezondheidsklachten kunnen ontstaan. Bijvoorbeeld door hormoonschommelingen tijdens de menstruatiecyclus, zwangerschap, in de perimenopauze, menopauze en postmenopauze.

Deze schommelingen kunnen mogelijk ook veroorzaakt worden door niet-natuurlijke oorzaken, bijvoorbeeld stress. Klachten die hierdoor kunnen ontstaan, kunnen zowel fysieke als mentale gevolgen hebben.

Het factsheet Hormoongerelateerde gezondheidsklachten bij vrouwen op het Arboportaal, van het Ministerie van SZW, geeft een duidelijk beeld van de gezondheidsklachten per hormonale fase en de invloed van deze klachten op het werk. Ook geeft het enkele aanbevelingen voor werkgevers.

In de media wordt regelmatig over hormoonverstorende stoffen gesproken, in het milieu of door blootstelling in de directe werkomgeving. Dergelijke stoffen kunnen een disbalans in de hormonenhuishouding veroorzaken of de werking van bepaalde hormonen verstoren en daarmee samenhangende gezondheidsklachten met zich meebrengen. In dit dossier gaan we daar niet verder op in. Voor meer informatie over het werken met gevaarlijke stoffen, zie ons thema Gevaarlijke stoffen.

Onderzoek hormoongerelateerde gezondheidsklachten

TNO en het CBS voerden in 2025 een onderzoek uit naar hormoongerelateerde gezondheidsklachten bij vrouwen en de invloed daarvan op werk. Hieruit bleek dat ongeveer 1,4 miljoen werkende vrouwen in Nederland regelmatig hormoongerelateerde gezondheidsklachten ervaren, en dat 1,8 miljoen werkende vrouwen deze klachten af en toe ervaren.
Overigens kunnen niet alleen vrouwen te maken krijgen met hormoongerelateerde gezondheidsklachten. Dat geldt ook voor transgender personen, non-binaire personen en mannen. Omdat de hormoonhuishouding in het mannelijk en vrouwelijk lichaam anders zijn van elkaar, kunnen de mogelijke arbeidsrisico’s verschillend zijn.
Het risico dat hormoongerelateerde gezondheidsklachten kunnen bijdragen aan hogere verzuimcijfers, lagere doorstroom en inkomensverschillen is reëel.
Tip: Neem de risico’s van hormoongerelateerde gezondheidsklachten op in de Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). En maak een plan van aanpak hoe deze risico’s zoveel mogelijk te beperken.
Meer informatie vind je op de themapagina RI&E op het SER Arboplatform.

Hormonale levensfasen en mogelijke gevolgen voor het functioneren op het werk

In de puberteit, tijdens de menstruatiecyclus, bij zwangerschap en in de overgang treden schommelingen van vrouwelijke hormonen (vooral oestrogeen en progesteron) op. Deze kunnen zowel lichamelijke als mentale gezondheidsklachten veroorzaken, die het functioneren op het werk kunnen beïnvloeden.
Zo kunnen tijdens de menstruatiecyclus pijn, migraine, misselijkheid, duizeligheid en stemmingsklachten optreden, soms verergerd door PMS, PMDD, PCOS of endometriose.

In de zwangerschap komen vermoeidheid, bekkenklachten en emotionele schommelingen voor, terwijl werkomstandigheden ook risico’s kunnen geven voor het ongeboren kind.
In de overgang ontstaan vaak opvliegers, pijn, mentale klachten en concentratieproblemen. Deze gezondheidsklachten kunnen leiden tot verminderde productiviteit, meer verzuim, lagere belastbaarheid, fouten, en beperkingen in samenwerking, planning en herstel op het werk. Op de website van het ministerie van SZW, het Arboportaal vind je meer informatie over de overgang en werk.

Wat zegt de Arbowet?

In de Arbowet (voluit Arbeidsomstandighedenwet) staat dat iedere werknemer recht heeft op een veilige en gezonde werkplek. Werkgevers hebben de plicht om, samen met de werknemers, te zorgen voor goede arbeidsomstandigheden. Dus ook voor werkenden die gezondheidsklachten ondervinden als gevolg van hormonale veranderingen, zowel mentaal als fysiek. Het doel is om samen te komen tot betere werkomstandigheden en uitval als gevolg van hormoongerelateerde gezondheidsklachten zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken.

Wat kun je als werkgever of werknemer doen?

Werkgevers zijn wettelijk verplicht om beleid te voeren dat rekening houdt met hormoongerelateerde gezondheidsklachten. Werkenden hebben bijvoorbeeld recht op aanpassing van werk wanneer deze klachten het werk beïnvloeden. Maar denk bijvoorbeeld ook aan passende maatregelen ter bescherming van medewerkers, zoals maatregelen die benadeling of discriminatie (o.a. zwangerschapsdiscriminatie) tegengaan. Dit kan bijvoorbeeld in cao-afspraken via de vakbonden. Ook medezeggenschap (ondernemingsraad/ or) kan hierbij een rol spelen.

Er zijn verschillende preventieve maatregelen:

Creëer een cultuur waar ruimte is voor betere of meer bewustwording en ga met elkaar actief het gesprek aan over hormonale gezondheid. Veel werknemers zijn terughoudend om hormoongerelateerde klachten te bespreken, uit angst voor stigma of negatieve gevolgen voor hun loopbaan. Met een open en sociaal veilige werkomgeving, waarin dit zonder risico kan worden besproken, doorbreek je mogelijke taboes. Ook vergroot dit het begrip en bewustwording bij iedereen op de werkvloer.

Ga voor tips hoe je dit kunt aanpakken naar Endometriosestichting of Care for Women.

De Handreiking Overgang en werk van de Stichting van de Arbeid geeft handvatten om de overgang bespreekbaar te maken en te zorgen voor een inclusieve en gezonde werkomgeving. Ook vind je er praktische tips en informatie om de overgang op de werkvloer te herkennen, te bespreken en ermee om te gaan.
Maak een plan van aanpak op basis van de risico’s in de RI&E en signalen van de werkvloer. Voorbeelden van (tijdelijke) maatregelen kunnen bijvoorbeeld zijn: het zorgen voor voldoende sanitaire voorzieningen en bijvoorbeeld rustruimtes. Wanneer iemand problemen in het werk ervaart als gevolg van hormoongerelateerde klachten, kunnen deze en andere individuele maatregelen, ervoor zorgen dat iemand de werkzaamheden kan blijven uitvoeren. Hiermee bescherm je de medewerkers en het voorkomt mogelijk ziekteverzuim.

Ga voor praktische tips en adviezen naar:
Menstruatie en werk | FNV,
Menstruatie en werk: je rechten, cao-afspraken en praktische tips | CNV,https://www.cnv.nl/themas/veilig-en-gezond-werken/menstruatie-en-werk/
Waarom ook werkgevers het over de overgang moeten hebben | VNO-NCW
Stappenplan: Aan de slag met de overgang | Women Inc.
Zorg voor goede voorlichting en training, bijvoorbeeld voor HR-professionals en leidinggevenden. Hierdoor kunnen zij signalen van hormoongerelateerde klachten beter leren herkennen, kunnen zij het gesprek op een respectvolle en vertrouwelijke manier voeren en passende ondersteuning te bieden.

Je kunt hierbij bijvoorbeeld denken aan:
Het organiseren van workshops voor zowel mannen als vrouwen om bewustwording te creëren;

Of aan het inrichten van een ‘menopauze-toolkit’ voor leidinggevenden, waarin staat hoe om te gaan met ‘brain fog’ (concentratieproblemen) en emotionele klachten. Op Vuurvrouw werkt vind je praktische handvatten voor een menopauzevriendelijke organisatie;

En betrek de bedrijfsarts vroegtijdig bij verzuim door hormoongerelateerde klachten. Elke werknemer heeft immers het recht om een bedrijfsarts te spreken (arbospreekuur). Ook als er geen sprake is van verzuim. Raadpleeg hiervoor de nieuwe Richtlijn Overgang en Werk van de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde, NVAB.
Kijk naar maatregelen voor flexibele werkomstandigheden.
Een werkomgeving die hier ruimte voor biedt, vergroot niet alleen het welzijn, maar versterkt ook de duurzame inzetbaarheid van medewerkers die te maken hebben met hormoongerelateerde klachten in verschillende levensfasen.

Zo is bijvoorbeeld tijdens een zwangerschap rust en regelmaat belangrijk. Een werkende heeft vanaf het moment dat deze zwanger is, tot zes maanden na de zwangerschap volgens de arbeidstijdenwet recht op regelmatige werk- en rusttijden. Dit is belangrijk als iemand in bijvoorbeeld een ploegendienst werkzaam is.

Je kunt ook kijken naar flexibele uren voor medewerkers met ernstige slaapproblemen of vermoeidheidsklachten. De bedrijfsarts kan hierover adviseren.

Raadpleeg de SER-handreiking Zwangerschap en werk voor concrete handvatten. Op de website van FNV kun je de brochure ‘Zwanger en jonge ouder’ downloaden. Daarin vind je wat je extra rechten zijn als je zwanger bent en werkt.

Campagnes:

Mag het even over haar gaan? | Women Inc. om het gesprek over de overgang op de werkvloer op gang te brengen in het basisonderwijs;
Zie ook: Nieuwe strategie vrouwengezondheid richt zich op preventie, zorg én werk | Arboportaal van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW);
Nationale Strategie Vrouwengezondheid | ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Het doel is het structureel verbeteren van de gezondheid van vrouwen en meisjes in Nederland. Meer aandacht hiervoor op de werkvloer is hier ook een onderdeel van.