Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die mogelijk gevaar opleveren voor de veiligheid en gezondheid van werknemers. Hiertoe behoren ook CMR-stoffen (Carcinogeen, Mutageen en Reproductietoxisch). Het betekent dat stoffen kankerverwekkend zijn, verandering in het dna kunnen veroorzaken en schadelijk zijn voor de voortplanting.
Zie ook het Overzicht van kankerverwekkende stoffen en processen
Het Expertbureau stelt voor elke stof die op het SER-GSW werkprogramma staat een gebruiksprofiel op. Het gebruiksprofiel beschrijft in welke toepassingen, sectoren en werkprocessen een stof voorkomt, en welke beroepsgroepen mogelijk aan deze stof worden blootgesteld. Deze informatie is van belang voor het identificeren van relevante partijen die gegevens kunnen aanleveren voor het haalbaarheidsonderzoek.
Het Expertbureau BSW maakt voor het opstellen van gebruiksprofielen gebruik van openbaar beschikbare informatie, zoals REACH-dossiers. Het opgestelde gebruiksprofiel wordt vervolgens via sociale partners en brancheorganisaties gedeeld met relevante sectoren en bedrijven, met als doel de informatie te verifiëren en waar nodig aan te vullen.
In het werkprogramma zijn de stoffen die in behandeling zijn en de meetbaarheidsrapportages te vinden.
Het Expertbureau stelt voor elke stof die op het SER-GSW werkprogramma staat een meetbaarheidsrapportage op. Een meetbaarheidsrapportage beoordeelt of en hoe blootstelling rond de gezondheidskundige streef- en verbodsniveaus met bestaande meetmethoden betrouwbaar kan worden gemeten.
De beoordeling wordt uitgevoerd door experts op het gebied van meet- en analysetechnieken. Zij kijken daarbij of er gestandaardiseerde meetmethoden beschikbaar zijn, naar de bijbehorende detectielimieten, en of deze commercieel beschikbaar zijn. Als de beschikbare meetmethoden niet voldoen wordt verkend welke alternatieve technieken beschikbaar zijn om de meetbaarheid te verbeteren, en in hoeverre het nodig is om een nieuwe meetmethode te ontwikkelen.
De meetbaarheidsrapportages bieden bedrijven en sectoren praktische handvatten bij de selectie en toepassing van geschikte meetmethoden voor het verzamelen van (blootstellings)gegevens voor het haalbaarheidsonderzoek.
In het werkprogramma zijn de stoffen die in behandeling zijn en de meetbaarheidsrapportages te vinden.
De grenswaarde is een concentratieniveau van een gevaarlijke stof in de lucht op de werkplek, zoals een gas, damp, aerosol of vezel. Bij de vaststelling van deze waarde wordt als uitgangspunt gehanteerd dat gezondheid van de werknemers én hun nageslacht niet of zo min mogelijk wordt geschaad.
Meer informatie over grenswaarden
De arbeidshygiënische strategie is kort gezegd de volgorde waarin een bedrijf maatregelen moet treffen om ervoor te zorgen dat het werk zo gezond en veilig mogelijk gedaan kan worden. In artikel 4.4 van het Arbobesluit staat beschreven wat de arbeidshygiënische strategie specifiek inhoudt voor gevaarlijke stoffen.
Vier stappen
Welke maatregelen moeten in welke volgorde door bedrijven worden genomen bij het aanpakken van gevaarlijke stoffen? Het gaat daarbij om een volgorde van vier stappen:
Stap 1: Vervang de gevaarlijke stof door een niet of minder gevaarlijke stof
Stap 2: Pas technische maatregelen, werkprocessen, uitrustingen en materialen toe die de risico’s voorkomen of beperken
Stap 3: Tref collectieve beschermingsmaatregelen bij de bron of neem organisatorische maatregelen
Stap 4: Zorg voor persoonlijke beschermingsmiddelen voor de werknemers die (kunnen) worden blootgesteld aan gevaarlijke stoffen
Vaste volgorde
Belangrijk om te onthouden is, dat je geen stappen zomaar mag overslaan bij het aanpakken van de risico’s. De maatregelen uit de volgende stap neem je pas als de eerdere stap redelijkerwijs technisch, uitvoerend of economisch niet mogelijk is. Het kan ook zijn dat het gevaar voor de veiligheid of gezondheid van werknemers door de stap niet volledig wordt weggenomen.
Let op: voor kankerverwekkende, mutagene, reprotoxische (CMR) stoffen en biologische agentia geldt dat je alleen de volgende stap maatregelen mag nemen als de eerdere stap technisch niet mogelijk is. Of de eerdere stap economisch redelijkerwijs niet mogelijk is, is daarbij niet van belang. Dit heeft te maken met de ernst van de mogelijke gevolgen van blootstelling aan kankerverwekkende en mutagene stoffen.
De Nederlandse Arbeidsinspectie heeft een document gemaakt om de vier stappen van de arbeidshygiënische strategie in meer detail en met concrete voorbeelden uit te leggen.
Op een WIK wordt aangegeven wat een werknemer moet doen om veilig te kunnen werken. Ook toont het wat hij moet doen in geval van een noodsituatie, zoals bijvoorbeeld bij een ongeval.
Op een WIK moet in ieder geval de volgende informatie staan:
Vanuit hun wettelijke verantwoordelijkheid voor een gezonde en veilige werkomgeving, zijn werkgevers verplicht om goede voorlichting en instructie te geven over het gebruik van gevaarlijke stoffen. Maar in welke vorm zij dat doen, mogen zij zelf bepalen.
Het maken van een WIK is daarom aan te raden, maar het is niet wettelijk verplicht.
Een WIK kan een hulpmiddel zijn om werknemers bruikbare en leesbare informatie te geven over het product waar zij mee werken. Het bevordert de bewustwording van de risico’s die zij lopen en de maatregelen die zij moeten nemen om calamiteiten te voorkomen.
Indien zich een incident of noodsituatie met gevaarlijke stoffen voordoet, kan de WIK een belangrijk naslagwerk zijn. Daarom moet de informatie op de WIK altijd actueel zijn. Want als er informatie niet klopt of ontbreekt, kan dat gevaar opleveren voor de werknemers.
Ook dienen werknemers instructie te krijgen om de WIK te raadplegen voorafgaand aan de werkzaamheden. De WIK moet dus altijd aanwezig zijn op de werkplek.
Op een veiligheidsinformatieblad (VIB) staat informatie over de risico’s van de gevaarlijke stof en wat een bedrijf kan doen om de gevaren van de stof te beperken.
In de Arbowet worden geen geldigheidstermijnen genoemd. Werkgevers moeten wel zorgen dat de RI&E aansluit bij de actuele werksituatie in de organisatie. Wanneer arbeidsomstandigheden in een bedrijf veranderen, moet ook de RI&E worden aangepast. Je inventariseert dan opnieuw welke arbeidsrisico’s er zijn.
Redenen om een RI&E aan te passen kunnen bijvoorbeeld ontstaan door:
