De SER werkt aan een advies over de vereenvoudiging van het belastingen- en toeslagenstelsel. Dat die vereenvoudiging hard nodig is, zien Hayde Zarkeshan en Fatima el Yousfi dagelijks. Beiden houden zich – vanaf een verschillende plek – bezig met het helpen van mensen die door toeslagen- en belastingzaken in de problemen zijn gekomen.
Tekst: Berber Bijma | Leestijd: 4 minuten
Fatima el Yousfi ziet bijna dagelijks mensen met geldstress. Ze is coördinerend raadsvrouw bij het Instituut Sociaal Raadslieden van de gemeente Delft. Mensen melden zich vaak pas als er iets is misgegaan. Bijvoorbeeld als ze een toeslag moeten terugbetalen of financieel vastlopen. ‘Ouders weten bijvoorbeeld niet dat hun thuiswonende kind flink is gaan verdienen en schrikken als ze daardoor een toeslag moeten terugbetalen. Soms klopt de informatie wel die ze krijgen en proberen we een betalingsregeling voor ze af te spreken.’ Andere keren klopt een terugvordering niet en maken de sociaal raadslieden bezwaar namens de gedupeerde. Meestal heeft dat succes, vertelt El Yousfi.
Hayde Zarkeshan is het gezicht van een vrij nieuw instituut: de Belangenbehartiger Belastingplichtigen en Toeslagengerechtigden (BBT), opgericht in 2025. De Belangenbehartiger is een zogeheten tweedelijns organisatie: hulpverleners kunnen er terecht wanneer ze vastlopen in de hulp aan een burger die problemen heeft met belastingen of toeslagen. Zarkeshan en El Yousfi kennen elkaar, omdat El Yousfi een tijdje geleden met zo’n casus naar de Belangenbehartiger is gegaan.
Zaken die bij Zarkeshan op het bureau komen, gaan vaak over multiproblematiek en ontstaan door een combinatie van gebeurtenissen en regelingen die daarop van toepassing zijn. Vaak gaat het om life events: verandering van baan, de geboorte van een kind, een scheiding. Zarkeshan: ‘Wat je rechten en plichten zijn bij een life event, is vaak onduidelijk.’
De opeenstapeling van regelingen en uitzonderingen, hun onderlinge verwevenheid en de versnipperde uitvoering maken het stelsel complex, zegt Zarkeshan. Ze maakt de vergelijking met een huis waaraan steeds nieuwe dakkapellen zijn toegevoegd. ‘Iedere dakkapel heeft zijn eigen functie, maar niemand overziet meer of de constructie het aankan. Een verbouwing aan de ene kant kan onverwachte gevolgen hebben aan de andere kant. De burger zit met het probleem, al kan die er niets aan doen dat de overheid de regelingen zo ingewikkeld heeft gemaakt.’
El Yousfi ziet dat bijvoorbeeld het begrip ‘toeslagpartner’ voor grote problemen kan zorgen. ‘Voor de ene toeslag ben je wel toeslagpartner, voor een andere toeslag of voor de inkomensbelasting ben je dat juist niet. Financieel kan dat een groot verschil betekenen. Zelfs wij als professionals begrijpen soms niet waarom dat zo werkt.’
Waar El Yousfi mensen vaak kan helpen door een betalingsregeling af te spreken of een bezwaar in te dienen, hebben de zaken die bij de Belangenbehartiger belanden een grondiger aanpak nodig. Juristen en fiscalisten beoordelen een vastgelopen situatie integraal, samen met de burger en de hulpverlener, vertelt Zarkeshan. ‘Zo zoeken we naar een passende en rechtvaardige oplossing. We kijken ook of we een patroon kunnen herkennen in de zaken die bij ons terechtkomen. Over dat patroon rapporteren we aan de Tweede Kamer.’
El Yousfi hoopt dat er meer samenwerking komt tussen bijvoorbeeld de gemeentelijke ondersteuningspunten van de Belastingdienst en hulpverleners uit dezelfde regio. ‘We kunnen samen casussen bespreken en daarvan leren.’ Zarkeshan zou liever nog verder gaan, door niet vanuit de instanties te denken, maar vanuit de burger. ‘We zouden één herkenbare toegang voor vastgelopen zaken moeten hebben. Daar moet iemand zijn die je niet doorstuurt, maar samenwerkt met andere partijen tot het probleem is opgelost.’
Hoe taai de casussen waarmee ze zich bezighouden soms ook zijn, Zarkeshan en El Yousfi zijn beiden positief over de verbeteringen van de afgelopen jaren. ‘Ik zie bij instanties meer bereidheid om mee te denken’, zegt El Yousfi. ‘De standaardzin die ik vroeger vaak in een brief van de Belastingdienst las – “U had dit kunnen weten” – zie ik gelukkig minder.’ Zarkeshan: ‘De diensten zijn duidelijk bezig om de impact van de complexiteit te verzachten, maar ondertussen blijft het nodig dat de Belastingdienst sommige burgers helpt bij hun aangifte, juist omdat het zo complex is. Om de problemen echt op te lossen, moet het stelsel zelf eenvoudiger worden. We moeten toe naar een toeslagenstelsel dat minder inkomensafhankelijk is en voor 95 procent van de mensen geschikt is. Laat het echte maatwerk voor de laatste 5 procent vervolgens over aan hulpverleners en maatwerkloketten.’
Het kabinet streeft naar een vereenvoudiging van het belasting- en toeslagenstelsel. De SER heeft op eigen initiatief besloten om het kabinet in 2026 een advies over dit onderwerp aan te bieden. Uitgangspunten voor het kabinet zijn eenvoud in de uitvoering, duidelijkheid en voorspelbaarheid voor mensen en werken moet lonen.
