Onze samenleving en manier van leven zijn de afgelopen jaren fors veranderd. De arbeidsmarkt is daar niet volledig in meegaan. Alle ogen zijn gericht op Den Haag, waar grote keuzes worden gemaakt over hoe lang we werken en hoe we de sociale zekerheid organiseren. Maar onder die keuzes ligt een fundamenteler vraagstuk: hoe richten we werk zo in dat mensen hun leven lang kunnen blijven werken, leren en zorgen?
Leestijd: 3 minuten
Column van:
Werken, leren en zorgen lopen voortdurend door elkaar. Aan het begin van een loopbaan ligt het accent vaak op werken en leren. Later komt daar vaak de zorg voor kinderen bij en nog weer later ook mantelzorg voor naasten. Tegelijkertijd verandert het werk, mede door AI en andere technologische ontwikkelingen, en daarmee ook de vaardigheden die mensen nodig hebben.
Onze arbeidsmarkt is daar niet op ingericht. Door gebrek aan tijd, geld of mogelijkheden lukt het niet altijd om werken te combineren met leren. Het zorgen voor kinderen of naasten heeft vaak negatieve gevolgen voor inkomen en loopbaankansen. En overstappen naar ander werk is nog altijd lastig, zeker als het om een andere sector gaat. Tegelijkertijd kampen veel sectoren met een tekort aan arbeidskrachten en blijft de arbeidsproductiviteit in Nederland achter bij die in andere landen.
Bij jongeren zien we scherp wat er gebeurt als onzekerheden zich opstapelen. Het SER-Jongerenplatform wijst daar al jaren op: door onzekerheden rond opleiding, werk, inkomen en wonen staan jongeren onder druk en worden belangrijke levenskeuzes uitgesteld. Wie geen betaalbare woning kan vinden, krijgt werken, leren en zorgen al helemaal niet gecombineerd.
Meer en langer werken is hooguit een deel van de oplossing. Het gaat ook om slimmer werken, om ruimte voor ontwikkeling en betere begeleiding bij de overstap naar ander werk. En om kansen voor mensen die nu langs de zijlijn staan, zodat ook zij mee kunnen doen en hun talenten kunnen ontplooien.
Een toekomstbestendige arbeidsmarkt beweegt mee met het leven van mensen én met het werk dat verandert. Dat vraagt om toegankelijke en betaalbare mogelijkheden om een leven lang te leren en te ontwikkelen. Om meer oog voor vaardigheden en niet alleen voor diploma’s. En om ruimte om werk te combineren met de zorg voor kinderen of naasten.
De keuzes die nu worden gemaakt over werk en sociale zekerheid, zullen lang doorwerken. Afspraken over hoe veel en hoe lang mensen werken zijn belangrijk. Maar minstens zo belangrijk is hoe mensen hun leven lang gezond en met plezier kunnen blijven werken, leren en zorgen. Daarmee maken we onze samenleving en economie weerbaarder en vitaler.
De SER heeft de afgelopen jaren op al deze onderwerpen voorstellen gedaan. Bijvoorbeeld rond het verlofstelsel, mantelzorg, arbeidsproductiviteitsgroei, leren en ontwikkelen en de inzet van AI. We weten welke rol overheid, werkgevers en werknemers daarbij hebben. Het komt er nu op aan om die voorstellen om te zetten in beleid en ze in praktijk te brengen.
Het wordt tijd dat de arbeidsmarkt zich aanpast aan het leven van mensen, in plaats van andersom. Breng de arbeidsmarkt bij de tijd!
