Zicht op

De nieuwe bieb: midden in de gemeenschap

Vergeet de stoffige leeszaal waar je altijd stil moet zijn: de moderne bieb is er voor iedereen. Of je nou je kind wilt voorlezen, hulp nodig hebt bij je belastingaangifte of een cursus zoekt om jezelf bij te spijkeren. Sabrina Damen is educatief manager volwassenen bij Probiblio, de overkoepelende organisatie voor bibliotheken in Noord- en Zuid-Holland. Ze vertelt over de nieuwe rol die bibliotheken spelen.

Tekst: Linda Huijsmans | Leestijd: 3 minuten

Aan het woord:

Sabrina Damen
Sabrina Damen, educatief manager volwassenen bij Probiblio

Openbare bibliotheken zijn steeds vaker eyecatchers. Kijk bijvoorbeeld naar de Groningse bieb in het Forum: een groot, glazen gebouw waar ook een café, een bioscoop, vergaderzalen en studieplekken te vinden zijn. Iedereen is er welkom en dat straalt het gebouw ook uit. In Utrecht kun je terecht in het monumentale oude postkantoor aan de Neude en de bovenste etage van de OBA in Amsterdam biedt een schitterend uitzicht over de hele stad.

De bibliotheek is allang niet meer een plek waar je alleen boeken kunt lenen. Meer en meer wordt het een locatie waar je bijvoorbeeld ook kunt werken en andere mensen kunt ontmoeten, zoals hier in Bibliotheek DOK in Delft | Foto: Johannes Abeling (Probiblio)

Natuurlijk zijn niet alle bibliotheken zulke bijzondere gebouwen, maar ze staan wel symbool voor de openheid die ze willen uitstralen. “Niet de collectie staat meer centraal, maar de bezoeker”, stelt Damen.

‘Niet de collectie staat centraal, maar de bezoeker’

“De overheid investeert flink om de bibliotheken bereikbaarder en moderner te maken. Sinds de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) in 2015 van kracht werd, hebben de bibliotheken er veel taken bij gekregen.”

Leven lang ontwikkelen

Zo is wettelijk vastgelegd dat iedere Nederlander binnen redelijke afstand toegang moet hebben tot een fysieke bibliotheek met professionele mede- werkers. Daarnaast werken de bibliotheken aan drie grote maatschappelijke opdrachten: het stimuleren van een leven lang ontwikkelen, participeren in de informatiesamenleving en het bevorderen van leesvaardigheid.

Sabrina Damen: “Heel concreet betekent dit dat je in de bibliotheek in jouw dorp of wijk bijvoorbeeld een taalmaatje kunt vinden om je Nederlands mee te oefenen. Dat je hulp kunt krijgen van een medewerker omdat je moeite hebt met je DigiD. Of dat je een cursus volgt, bijvoorbeeld over AI of het opstellen van een goed cv.”

Menselijk contact en community’s

Om de digitale inclusie te bevorderen, hebben veel bibliotheken IDO’s (Informatiepunten Digitale Overheid). Hier kun je bijvoorbeeld terecht om je DigiD te activeren of wanneer je vragen hebt over je belastingaangifte.

“Maar er komen soms ook mensen die uit hun huis gezet dreigen te worden, door instanties van het kastje naar de muur gestuurd worden en dan bij de bibliotheek uitkomen. Daar krijgen ze een kop koffie en vinden ze een luisterend oor van een medewerker die samen met hen uitzoekt wat er moet gebeuren. Dat is bij uitstek de taak van de nieuwe bibliotheek. Het gaat daarbij over menselijk contact, een bekend gezicht dat vertrouwen biedt.”

En dan is er ook een groep die aan het werk is, maar die door drukte soms te weinig tijd heeft om nieuwe vaardig- heden te leren of die zich wil oriënteren op een andere carrière. Ook aan hen biedt de bieb cursussen aan; soms on- line, soms in de bieb zelf. “Zo ontstaan er ook netwerken van mensen die elkaar verder kunnen helpen. Community’s waarin je van elkaar leert. Dit willen we graag stimuleren.”

Samenwerking met werkcentra

Op hun beurt ‘netwerken’ bibliotheken zelf ook en zoeken zij de samenwerking met andere organisaties. Zo is Probiblio bezig met het project Basisvaardigheden en Werk. “In dat kader leggen we contact met onder meer de werkcentra, die veel expertise hebben over werk- gerelateerde zaken waar onze bezoekers vragen over hebben. Vaak zit een werkcentrum in hetzelfde pand als de bieb en dan ligt samenwerking voor de hand. We kunnen iemand dan eenvoudig doorverwijzen.”

Sommige biebvestigingen zijn een zogenoemde Open+ bibliotheek. Inwoners kunnen daar ook buiten openingstijden terecht om rustig te werken of te studeren. Op die momenten is er geen personeel aanwezig, maar kun je naar binnen met een code. Putten had in 2020 de primeur en inmiddels zijn er ruim veertig Open+ biebs, ook in stedelijke gebieden zoals Leidsche Rijn (Utrecht). “Iedere vestiging kan inspelen op lokale behoeften”, aldus Damen. De maatschappelijke functie van de bieb wordt zo steeds groter.

De bieb is meer dan ‘Cultuur’

Zelf hoopt Damen dat de bibliotheken een nog grotere rol kunnen gaan spelen in de levenslange ontwikkeling van alle Nederlanders. De SER zou daar een helpende hand kunnen bieden, denkt ze. “Bibliotheken zitten nu nog altijd vaak in de beleidsportefeuille Cultuur, maar een ‘verhuizing’ naar Economie en Bedrijfsleven komt steeds meer voor de hand te liggen. Ook door de toe- nemende samenwerking tussen biebs en werkcentra. We gaan graag met de SER in gesprek over hoe we de bieb nog beter kunnen ‘positioneren’.”


Dit artikel verschijnt ook in het papieren nummer Zicht op werken, leren en zorgen.

Abonneer nu gratis


Studenten in actie in loods van het Zadkine College in Rotterdam, ze leren hier hoe te werken in een magazijn. Foto: Frank de Roo