Moeten mannen nu ook al emanciperen?
In mijn Word-document verschijnt onder het woord ‘mannendag’ een rode golvende lijn. In tegenstelling tot ‘vrouwendag’ wordt deze term niet herkend. Er komen wel suggesties: mannende, manslag, of mannenmacht.
Leestijd: 3 minuten
Column van:
Dat het 19 november Internationale Mannendag is, is minder bekend dan Movember (laat die snor staan, mannen!) of Internationale Vrouwendag (jaarlijks op 8 maart). Mensen lachen erom, of denken dat het een fenomeen uit de manosfeer is. Dat mannendag bedoeld is als een moment van reflectie en bewustwording over de positieve waarde de mannen aan de wereld geven, moest ik zelf ook opzoeken.
Wat zijn mannelijke eigenschappen?
En wat is die positieve waarde dan? Als ik op de taal afga: een man een man, een woord een woord? Met man en macht? Op de man af? Of, misschien wel mijn favoriet: er is geen man overboord (wellicht een vrouw – maar dat doet blijkbaar niet ter zake).
Taal versterkt stereotypen. Mannen zijn sterk, daadkrachtig, assertief. ‘Daar is niks mis mee,’ zegt ook Jens van Tricht, oprichter van Emancipator in een interview in de Volkskrant (9 juli 2026). Het wordt een probleem, zegt hij, als mannen aangeleerd krijgen zich alleen maar daarop toe te leggen. Het gaat dan ten koste van zogenaamde ‘vrouwelijke’ eigenschappen, zoals zorgzaamheid of compassie.
Werken in een ‘mannenberoep’ is voor vrouwen statusverhogend, is dat andersom ook zo?
Het onderscheid tussen mannelijke en vrouwelijke eigenschappen is een belangrijke oorzaak van een hiërarchie tussen mannen- en vrouwenberoepen, zegt Paula Thijs van Atria, het kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis. Er is steeds meer instroom van vrouwen in traditionele mannenberoepen. Dat komt niet alleen door campagnes (‘Elke missie heeft vrouwen nodig’ van Defensie, of ‘Wij hebben je nodig’ van Techniek Nederland), maar ook omdat werken in een mannenberoep voor vrouwen statusverhogend is.
Voor mannen ligt dat anders. Een man voor de klas of in de verpleging doet blijkbaar wat met de mannelijkheid van die man, en met zijn status. En dus zie je dat vrouwelijke beroepen juist méér vrouwelijk worden. Waar in de jaren tachtig nog de helft van alle gezondheidszorgpsychologen (een sector die enorm is gegroeid het afgelopen decennium) vrouw was, is dat nu 85-90%.
Hebben we voldoende aandacht voor de uitdagingen van het man-zijn?
Vrouwen passen zich aan de mannelijke norm aan, andersom gebeurt dat niet. Ook journalist Menno Sedee constateert in zijn serie over mannenemancipatie in Vrij Nederland dat emancipatie in Nederland vooral ‘vrouwenemancipatie’ betekent. Die ‘vrouwenbril’ vertroebelt de blik op de problemen van mannen. Het risico is dat de problemen van mannen worden gebagatelliseerd, genegeerd, of gewoonweg niet opgemerkt.
Terwijl ook mánnen moeten emanciperen op de arbeidsmarkt. Emancipatie, legt Sedee uit, kun je definiëren als ‘de route naar keuzevrijheid, niet beperkt door verwachtingen van je omgeving, vooroordelen of discriminerende wetten of regels’. Denk aan de traditionele kostwinnersrol: mannen moeten werken – voltijds natuurlijk – en vrouwen moeten zorgen. Die sociale verwachtingen raken ook de keuze voor studie en beroep. Zo kiezen steeds méér vrouwen gezondheids-, of gedrags- en maatschappijstudies, traditioneel gezien als ‘vrouwelijk'.
Aandacht voor mannen in emancipatiebeleid te beperkt
Specifiek beleid gericht op mannen is zeldzaam. In de Emancipatienota 2027-2030 opgesteld door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) is mannenemancipatie vrijwel onzichtbaar. In het netwerk van SER-Diversiteit in Bedrijf (met 571 aangesloten organisaties) ben ik geen enkele werkgever tegengekomen die hier gericht op inzet. Een enkele ondertekenaar van het Charter Diversiteit geeft hier aandacht voor door bijvoorbeeld een lunchlezing met een externe spreker te organiseren op Internationale Mannendag.
We bevragen de norm van mannelijkheid, doe je mee?
Wat SER Diversiteit in Bedrijf betreft komt daar nu verandering in. Samen met het Ministerie van Defensie organiseren we op 26 november een DiB Academy met als thema mannenemancipatie. Aan de hand van bijdragen van de eerdergenoemde Jens van Tricht en Menno Sedee, en ook met stichting Black Men Talk, TNO-onderzoekers en de oprichters van Drs Mama gaan we gezamenlijk de norm van mannelijkheid bevragen.
Daar is een portie moed voor nodig. Manmoedigheid, zou ik bijna zeggen. Maar nee, de oorsprong van het woord moed is het Latijnse ‘cor’, wat ‘hart’ betekent. Moed gaat niet over stevig zijn of sterk, maar over het omarmen van je essentie, je hart. Zoals onderzoeker en verhalenverteller Brené Brown formuleerde: bereid zijn om los te laten wie je denkt te moeten zijn, om te zijn wie je bent.