50 jaar Vakcentrum
Toespraak SER-voorzitter Kim Putters bij vijftigjarig bestaan van het Vakcentrum.
5 november 2026
Het gesproken woord geldt.
Beste aanwezigen,
Wat een eer om vandaag aanwezig te zijn bij de viering van het vijftigjarige bestaan van het Vakcentrum. Ik wil jullie allemaal van harte feliciteren met deze bijzondere mijlpaal. Een mijlpaal waarbij we stilstaan bij vijftig jaar opkomen voor de belangen van zelfstandig ondernemers in de detailhandel: de supermarkt, de drogisterij, de franchisewinkel.
Ik zal jullie vandaag toespreken als voorzitter van de Sociaal-Economische Raad, maar ik sta hier ook als broer en neef uit een familie van zelfstandig ondernemers. Mijn broer heeft een eigen containerschip en in onze familie vind je ondernemers in allerlei sectoren, van autoschadebedrijf tot stoffeerders. Zelfstandig ondernemers die hun ziel en zaligheid in hun bedrijf stoppen. Die passie voor ondernemen zie ik hier vandaag overduidelijk terug in de zaal.
Die passie reikt vaak veel verder dan de eigen zaak. Zelfstandig ondernemers hebben ook een grote maatschappelijke meerwaarde, die vaak wordt onderschat. Die meerwaarde, dat is waar ik vandaag met jullie bij stil wil staan.De maatschappelijke meerwaarde die vaak onderbelicht blijft
Het midden-en kleinbedrijf (mkb) vormt namelijk de ruggengraat van onze economie. Het mkb is goed voor zestig procent van wat het Nederlandse bedrijfsleven verdient en leveren ruim zeventig procent van de banen binnen dat bedrijfsleven [1]. Dat is een enorme bijdrage aan onze economie. Maar dat de zelfstandig ondernemer ook een zeer grote maatschappelijke meerwaarde heeft wordt vaak onderschat en blijft helaas regelmatig onderbelicht.
Het filmpje dat we net gezien hebben, heeft al mooi uiteengezet wat de meerwaarde van de zelfstandig ondernemer is in cijfers, en welke vormen deze meerwaarde aanneemt: van het sponsoren van clubs en verenigingen in de regio tot het bieden van kansen aan mensen met een arbeidsbeperking.
Daarnaast komt deze meerwaarde tot uiting in de leefbaarheid en veiligheid van de buurt. De zelfstandig ondernemer zet zich in voor wat een dorp of wijk tot een thuis maakt: onderlinge verbondenheid, aandacht voor elkaar en het gevoel dat je er veilig bent. Denk aan de bakker die opmerkt dat mevrouw van nummer twintig al een paar dagen niet is langs geweest, en even bij haar aanbelt. De kapper bij wie oudere klanten niet alleen komen voor een knipbeurt, maar ook voor een praatje. De winkelier die de jongens op de hoek bij naam kent. Ondernemers zijn vaak de ogen en oren van de straat.
Ik wil het ook niet romantiseren, maar de enorme maatschappelijke meerwaarde mogen we niet onderschatten. Dit is geen nieuw inzicht, maar het is wel een inzicht dat nog te vaak onderbelicht blijft. Ik zei in 2023 tijdens mijn toespraak op het jaarcongres van MKB-Nederland al: mkb’ers voelen een enorme verantwoordelijkheid voor de samenleving waarin ze werkzaam zijn, maar ze spreken zich niet vaak luid uit over wat ze allemaal wel niet doen om maatschappelijke meerwaarde toe te voegen: ondernemers praten weinig over hun maatschappelijke inzet, maar doen des te meer.
Vandaag wil ik dat omdraaien. Vandaag mag het hardop gezegd worden.
Brede welvaart begint in de buurt
Om duidelijk te maken wat die meerwaarde betekent in onze samenleving, wil ik beginnen bij brede welvaart. Bij brede welvaart kijken we niet alleen naar economische groei, maar ook naar de vraag of die groei bijdraagt aan sociale vooruitgang en niet ten koste gaat van het milieu. Niet alleen hier en nu, maar ook later en elders.
Brede welvaart is daarmee veel meer dan alleen cijfers. Het gaat ervan uit dat mensen ook waarde hechten aan immateriële zaken, zoals verbinding met anderen [2]. Wie dat wil zien, hoeft geen rapport te lezen: je kunt het zien door bij u de winkel binnen te lopen. De ondernemer die zijn klanten bij naam kent, die even een praatje maakt en die dus doorheeft dat mevrouw van nummer twintig al een tijdje niet langs is geweest. De ondernemer die sportverenigingen of buurtactiviteiten sponsort. Dat is brede welvaart in de praktijk.
Juist daarom is het extra pijnlijk als zelfstandige winkeliers uit wijken verdwijnen door bijvoorbeeld stijgende kosten, de opmars van online winkelen, of ondernemers die stoppen zonder dat er een opvolger klaarstaat. Met het verdwijnen van een lokale supermarkt verdwijnt niet enkel een plek waar boodschappen gedaan kunnen worden, maar verliest de omgeving ook een ontmoetingsplek: een plek waar brede welvaart in de praktijk tot uiting komt.
In onze SER-toekomstvisie voor 2040 stellen we onder andere de vraag hoe we regio’s leefbaar houden waar bedrijvigheid vertrekt. Dat is geen theoretische vraag. Nu al wonen ongeveer twee miljoen[3] Nederlanders in een buurt waar de leefbaarheid zwak of onvoldoende is. Juist daar kan een lokale winkel het verschil maken.
Regionale en lokale leefbaarheid realiseren we met elkaar
De verantwoordelijkheid voor een leefbare buurt met lokale bedrijvigheid ligt niet alleen bij de ondernemer zelf. Ook de consument en de overheid hebben daarin een rol. Wat de consument kan betekenen, zagen we tijdens de coronacrisis. Mensen bleven dichter bij huis en ontdekten hun eigen buurt en lokale winkels opnieuw. Kleinere stadscentra en winkelcentra in de wijk werden in die periode juist populairder.[4]
Elke keer dat we als consument bij een lokale ondernemer binnenstappen, kiezen we voor meer dan een product. We kiezen voor een levendige straat en voor een buurt waarin we elkaar blijven tegenkomen. De winkel om de hoek blijft alleen open als wij er ook naar binnen blijven lopen.
Er ligt hier ook een grote rol voor de overheid. Bij nieuwe wetten en regels moet altijd de vraag op tafel liggen: wat betekent dit in de praktijk voor de zelfstandig ondernemer? Sluiten regelingen goed aan op de behoefte van ondernemers? Is het voor hen praktisch werkbaar? Want wat er in Den Haag of Brussel op papier logisch uitziet, kan in de winkel om de hoek heel anders uitpakken. Wij hebben als SER vaker benadrukt dat de regeldruk en administratieve lasten voor het mkb omlaag moeten[5]. Of je nu een vergunning aanvraagt of een subsidie voor de verduurzaming van het winkelpand: al snel beland je in een woud van regels. Zo wordt het ondernemers onnodig moeilijk gemaakt om hun maatschappelijke rol te vervullen.
Vorig jaar riep ik gemeenten tijdens het jaarcongres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten op om bij hun keuzes niet alleen naar kosten en efficiency te kijken, maar ook naar de maatschappelijke waarde van een voorziening. Bij zo’n voorziening moeten we niet alleen denken aan een dorpshuis of sportveld, maar ook aan de winkel van de zelfstandig ondernemer.
Maar ook voor ons als SER ligt hier een taak. Het kabinet, werkgevers en werknemers zijn vorige maand begonnen aan de weg naar een nieuw sociaal akkoord. De Tweede Kamer heeft ons als SER gevraagd om daarbij ook voorstellen te doen voor een economische groeiagenda, waarin ook gekeken wordt naar de gevolgen voor werk en ondernemerschap, en waarin ook de impact van ontwikkelingen zoals AI wordt meegenomen. Ik vind het belangrijk dat daarin ook de maatschappelijke meerwaarde van de zelfstandig ondernemer wordt meegewogen.
Want Minister Aartsen noemde vanmiddag ook al: als je naar de politiek en media kijkt, lijkt het of er alleen gesproken wordt over de grote hippe techondernemers. Als we het over de economie van de toekomst hebben, wordt er ook vaak gekeken naar het grote en het nieuwe. Naar internationale ketens en internationale bedrijven die we in Nederland willen houden door een goed vestigingsklimaat te faciliteren. Naar wat grote veranderingen als AI voor hen betekenen: welke kansen ze bieden, en welke obstakels. Naar nieuwe sectoren waarin we voorop willen lopen: zoals bijvoorbeeld de halfgeleiderindustrie, maar ook denk aan kunstmatige intelligentie en de energietransitie. En dat is allemaal ook essentieel als we het hebben over de economie van de toekomst. Maar, deze economie wordt juist ook gemaakt in de dorpsstraat en kan niet zonder het mkb.
Als we echt willen werken aan de economie van de toekomst, kan dat alleen als het mkb en de zelfstandig ondernemer ook worden betrokken. We moeten ook kijken naar de bestaande sectoren en de regionale ketens waarin zoveel mkb-bedrijven actief zijn. Ook zij krijgen te maken met AI en met een veranderende arbeidsmarkt. En ook zij moeten zich aanpassen en daartoe de kans krijgen.
Daarom is er een bredere visie nodig op de economie van de toekomst. Daar werken we al langer aan. Zo spreken we met de regionale SER-en in Noord-Nederland, Brabant en Overijssel over de rol van het mkb en zelfstandig ondernemers. Via onze nauwe samenwerking met de regionale SER-en groeit de kennis over hoe beleid in de regio uitpakt, en dat helpt ons om landelijk met betere adviezen te komen. Het geeft ons ook beter inzicht in hoe je leren en ontwikkelen laat aansluiten op wat de praktijk nodig heeft, en hoe we de van-werk-naar-werk-trajecten daarop inrichten. Dit werd vorige week weer duidelijk tijdens een werkbezoek aan bedrijven in Friesland. Dan blijkt het perspectief van de lokale en zelfstandig ondernemers onmisbaar. Dit geldt ook in een sociaal akkoord.
We moeten nu samen naar een sociaal akkoord dat niet alleen gaat over moderne sociale zekerheid, maar ook over de arbeidsmarkt en economische groei. In samenhang. Een akkoord waarin het mkb en de zelfstandig ondernemer echt meetellen. En in dat akkoord hoort ook thuis wat u elke dag laat zien: de maatschappelijke meerwaarde van de zelfstandig ondernemer. Voor uw klanten, voor uw medewerkers en voor de leefbaarheid van uw dorp, wijk of stad.
Slot
Dus hoe komen we verder? Hoe zorgen we voor ruimte voor lokale ondernemers, en dat hun maatschappelijke meerwaarde ook echt gezien wordt?
Mijn antwoord is: samen. Op drie manieren.
Ten eerste samen met de overheid, door bij elk besluit te vragen wat het betekent voor de ondernemer om de hoek, en door de regels zo te maken dat ondernemers hun maatschappelijke rol kunnen vervullen. Door de ondernemer ruimte te geven voor ondernemen. Natuurlijk is een sterk sociaal vangnet voor werknemers essentieel, maar dit moet ook werkbaar zijn voor ondernemers. Die belangen moeten met elkaar in balans zijn. Ook moet de overheid de zelfstandig ondernemer de mogelijkheid bieden om echt mee te praten. Overheden vragen regelmatig om mee te denken, maar er is niet altijd begrip voor het feit dat ondernemers met een eigen zaak niet de hele dag op locatie aan commissievergaderingen kunnen deelnemen[6]. Wie ondernemers echt wil betrekken, moet daar rekening mee houden.
Ten tweede natuurlijk samen met de zelfstandig ondernemer zelf, en samen met het Vakcentrum, door elkaar te versterken, kennis te delen en samen op te trekken. Want als we nadenken over de economie van de toekomst, hebben we uw ervaring en mentaliteit hard nodig.
Er is namelijk een aantal valkuilen waar we in Den Haag voortdurend in trappen, en waarin ondernemers laten zien hoe het anders kan. Denk aan het tegengaan van de boekhoudmentaliteit, en juist meer lef tonen en vooruit durven te kijken: u weet dat ondernemen niet alleen draait om spreadsheets en cijfers, maar juist ook om risico durven nemen.
Denk ook aan het combineren van een sterke visie op de korte en lange termijn. De economie van de toekomst vraagt om investeringen die pas over tien of twintig jaar iets opleveren. U combineert die twee perspectieven elke dag: de zaak moet vandaag draaien, en tegelijk investeer je in de toekomst. Voor de economie van de toekomst zijn besluiten en investeringen op zowel korte als lange termijn nodig, vanuit zowel de publieke als de private sector. Hierin moeten ondernemers en de overheid samen optrekken, en zullen ook samen moeten werken om deze investeringen te realiseren. De overheid moet zorgen voor stabiliteit en duidelijkheid. Voor investeringen moet je meerjarig weten waar je aan toe bent.
En ten slotte samen met ons allemaal, als consument. Elke keer dat we iets kopen, maken we een keuze. Wie bewust kiest voor de lokale winkel om de hoek, investeert in de leefbaarheid van zijn eigen buurt.
Samen doen is de kern van ons poldermodel: dat we de grote vragen van deze tijd niet alleen oplossen, maar met elkaar. De polarisatie doorbreken.
Patricia Hoogstraaten haalde in haar oproep voor dit jubileumevent een bekende spreuk aan: ‘Als je blijft doen wat je altijd gedaan hebt, dan krijg je wat je altijd kreeg.’ Die spreuk geldt voor ons allemaal. Als we als samenleving de maatschappelijke meerwaarde van de zelfstandig ondernemer onderschatten, zijn inzet als vanzelfsprekend beschouwen en de regeldruk niet verminderen, dan zorgt dat voor steeds minder lokale winkels en een afname van de leefbaarheid. Laten we het dus met de woorden van Patricia anders doen. Laten we de meerwaarde van de zelfstandig ondernemer zien, waarderen en meewegen. Nu, en in de economie van de toekomst.
Dank u wel.
1. Erasmus Centre for Entrepreneurship en Hogeschool Windesheim (Lectoraat Familiebedrijven) (een initiatief van EZK), Staat van het mkb 2026: Klaar voor de toekomst? (Rotterdam, september 2026), p. 4.
2. Verwijzing naar Oratie, p. 9.
3. M. Middeldorp, K. Leidelmeijer, F. Burema, A. Joosse en K. Schleijpen (Atlas Research), Leefbaarometer 2024: Trendbreuk in de ontwikkeling? (Amsterdam, februari 2026), p. 1 en 27. In 2026 door de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening aan de Tweede Kamer aangeboden; zie de Kamerbrief.
4. Zie bijvoorbeeld: Antwoord van de minister van Economische Zaken en Klimaat op vragen van het lid Kisteman, Aanhangsel Handelingen II 2023/24, nr. 1977 (13 juni 2024), p. 1.
5. Sociaal-Economische Raad, Perspectief op brede welvaart in 2040: Bouwen aan de economie van de toekomst, Visie 24/01 (Den Haag, januari 2024), p. 30; en Sociaal-Economische Raad, Samenwerken voor arbeidsproductiviteitsgroei, Briefadvies 25/04 (Den Haag, juni 2025), p. 10.
6. Verwijzing naar Oratie, p. 36
