Stakeholderbetrokkenheid in richtlijnen en wetgeving

De OESO-richtlijnen en UNGP’s verwachten dat bedrijven hun stakeholders doorlopend en op een betekenisvolle manier betrekken bij het due diligence-proces.

Wat staat er in de richtlijnen?

Stakeholderbetrokkenheid

Stakeholderbetrokkenheid is een integraal onderdeel van due diligence en moet plaatsvinden in alle stappen van het proces (zoals beleid, risicoanalyse en het nemen van maatregelen).

Stakeholders

Stakeholders zijn personen of groepen (of hun legitieme vertegenwoordigers) van wie rechten of belangen geraakt (kunnen) worden door de activiteiten, producten of diensten van een bedrijf, zoals gemeenschappen, werknemers, consumenten, vakbonden, ngo’s, branchegenoten, zakelijke partners en investeerders. Binnen deze groep is er extra aandacht voor rechthebbenden: stakeholders van wie mensenrechten mogelijk worden geschonden.

Betekenisvol

Betrokkenheid is betekenisvol als het doorlopend is en gebaseerd is op tweerichtingsverkeer en goede wil. Bedrijven moeten bovendien informatie tijdig en in begrijpelijke en toegankelijke vorm met stakeholders delen. Ook moeten bedrijven barrières voor deelname wegnemen, bijvoorbeeld voor kwetsbare of gemarginaliseerde groepen.

Alternatieve bronnen

Als directe betrokkenheid niet mogelijk is, wordt verwacht dat bedrijven gebruikmaken van andere betrouwbare bronnen, zoals maatschappelijke organisaties.

Wat betekent dit voor bedrijven?

Voor bedrijven betekent dit dat stakeholderdialoog geen eenmalige activiteit is, maar een vast onderdeel van hoe je onderneemt. Concreet betekent dit dat je:

• Stakeholders structureel betrekt in alle stappen van je due diligence-proces
• Prioriteit geeft aan stakeholders die het meest geraakt worden
• Actief luistert en laat zien hoe je hun input meeneemt in keuzes en maatregelen
• Investeert in toegankelijke en veilige vormen van dialoog
• Alternatieve bronnen raadpleegt als directe dialoog niet mogelijk is.

Relevante bronnen

• OECD (2024), OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen inzake maatschappelijk verantwoord ondernemen.
• OESO (2018), OESO Due Diligence Handreiking voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen.
• UN Guiding Principles on Business and Human Rights (2011).

De CSRD verplicht bedrijven om te rapporteren over materiële duurzaamheidsthema’s. Het betrekken van stakeholders is essentieel in het bepalen van deze thema’s en het onderbouwen van strategische keuzes. Bedrijven moeten ook rapporteren over de manier waarop ze stakeholders betrekken.

Wat staat er in de richtlijn?

De CSRD is uitgewerkt in de European Sustainability Reporting Standards (ESRS), die voorschrijven waar en hoe bedrijven over rapporteren. De ESRS worden naar verwachting in de loop van 2026 opnieuw gepubliceerd.

Definitie stakeholderbetrokkenheid

De ESRS definieert stakeholderbetrokkenheid als “een voortdurend proces van interactie en dialoog tussen de onderneming en haar stakeholders dat de onderneming in staat stelt hun belangen en zorgen te horen, te begrijpen en daarop te reageren.”

Definitie van stakeholders

Stakeholders zijn partijen die op de onderneming van invloed kunnen zijn of op wie de onderneming van invloed kan zijn. Er zijn twee grote groepen stakeholders in de CSRD:

• De getroffen stakeholders: personen of groepen van wie belangen – positief of negatief – (kunnen) worden beïnvloed door de activiteiten van de onderneming en haar directe en indirecte zakelijke relaties binnen haar waardeketen
• Gebruikers van duurzaamheidsverklaringen: denk aan investeerders, kredietverstrekkers, zakelijke partners, vakbonden, maatschappelijk middenveld, overheden, analisten en academici.

Dubbele materialiteitsanalyse

Bedrijven moeten hun materiële duurzaamheidsthema’s bepalen via een dubbele materialiteitsanalyse (impact en financiële materialiteit). Het betrekken van stakeholders is hierbij onmisbaar, omdat zij inzicht geven in relevante impacts, risico’s en kansen.

Invloed stakeholders op strategie

Bedrijven moeten toelichten hoe de belangen en opvattingen van stakeholders worden meegenomen in hun strategie en businessmodel.

Gerichte dialoog op risicothema’s

Verschillende thematische standaarden vereisen daarnaast consultatie of dialoog met (getroffen) stakeholders, bijvoorbeeld in het kader van klachtenmechanismen voor werknemers en gemeenschappen.

Wat betekent dit voor bedrijven?

Voor bedrijven betekent dit dat stakeholderbetrokkenheid een centrale rol speelt in zowel de inhoud als de onderbouwing van de duurzaamheidsrapportage. Concreet betekent dit dat je:

• Stakeholders actief betrekt bij het bepalen en prioriteren van materiële thema’s
• Hun perspectieven meeneemt in de beoordeling van impacts, risico’s en kansen
• Transparant maakt hoe stakeholderinput doorwerkt in strategie en keuzes
• Stakeholderdialoog structureel organiseert, niet alleen voor rapportagedoeleinden
• Processen inricht om signalen van stakeholders (bijvoorbeeld via klachtenmechanismen) op te vangen en op te volgen.

Relevante bronnen

• Richtlijn
• ESRS (herzien in december 2025). Let op: deze ESRS zijn nog niet vastgesteld door de Europese Commissie.
• Praktijkvoorbeeld over hoe je stakeholders bij je dubbele materialiteitsanalyse kunt betrekken.
• Meer informatie over de CSRD.

Deze richtlijn verplicht bedrijven om stakeholderbetrokkenheid structureel te integreren in hun due diligence op het gebied van mensenrechten en milieu.

Wat staat er in de richtlijn?

Stakeholderbetrokkenheid als integraal onderdeel van due diligence

Bedrijven moeten doeltreffend samenwerken met stakeholders in alle stappen van het due diligence-proces, zoals het identificeren, beoordelen, aanpakken en herstellen van negatieve effecten.

Definitie van stakeholders

Stakeholders zijn de werknemers van het bedrijf, de werknemers van zijn dochterbedrijven en zijn zakenpartners, en hun vakbonden en werknemersvertegenwoordigers, en personen of gemeenschappen van wie de rechten of belangen rechtstreeks worden of kunnen worden beïnvloed door de producten, diensten en activiteiten van het bedrijf, zijn dochterbedrijven en zijn zakenpartners, en de wettelijke vertegenwoordigers van die personen of gemeenschappen.

Betekenisvolle betrokkenheid betekent

• Betrokkenheid moet gebaseerd zijn op echte interactie en dialoog, met een passende frequentie.
• Bedrijven moeten relevante en volledige informatie tijdig delen voorafgaand aan consultaties.
• Bedrijven moeten obstakels voor stakeholders om betrokken te worden in kaart brengen en ervoor zorgen dat stakeholders niet te maken krijgen met vergelding, onder meer door de vertrouwelijkheid of anonimiteit te garanderen.

Gebruik van alternatieve bronnen

Als directe betrokkenheid van stakeholders niet mogelijk is, of als aanvullende expertise nodig is, moeten bedrijven andere betrouwbare bronnen raadplegen, zoals maatschappelijke organisaties, rechtspersonen of experts op het gebied van mensenrechten en milieu.

Klachtenmechanismen en dialoog

Bedrijven moeten toegankelijke en vertrouwelijke klachtenmechanismen inrichten. Indieners van klachten moeten de mogelijkheid hebben om in gesprek te gaan met het bedrijf over de negatieve effecten en mogelijke herstelmaatregelen.

Doorlopende verbetering

Bedrijven moeten hun due diligence-beleid en maatregelen periodiek actualiseren, mede op basis van input van stakeholders.

Wat betekent dit voor bedrijven?

Voor bedrijven betekent dit dat stakeholderbetrokkenheid een kernonderdeel is van verantwoord ondernemen en continu onderdeel moet zijn van besluitvorming en due diligence-processen. Concreet betekent dit dat je:

• Stakeholders structureel betrekt bij het identificeren, beoordelen, aanpakken en herstellen van risico’s en negatieve impacts
• Prioriteit geeft aan stakeholders die direct geraakt worden (rechthebbenden)
• Zorgt voor een open en gelijkwaardige dialoog, waarin ruimte is voor echte interactie
• Informatie tijdig, begrijpelijk en toegankelijk deelt voorafgaand aan consultaties
• Actief barrières wegneemt voor deelname, met extra aandacht voor kwetsbare groepen
• Veilige participatie waarborgt, bijvoorbeeld door vertrouwelijkheid en bescherming tegen vergelding
• Toegankelijke klachtenmechanismen inricht en opvolging geeft aan signalen van stakeholders
• Aanvullende bronnen (zoals ngo’s of experts) benut wanneer directe dialoog niet mogelijk of onvoldoende is
• Input van stakeholders gebruikt om beleid en maatregelen continu te verbeteren.

Relevante bronnen

• Richtlijn artikelen 3, 13, 14 en 15 en overweging 65.
• Amendementen richtlijn

De anti-dwangarbeidverordening bevat geen expliciete verplichtingen voor stakeholderbetrokkenheid door bedrijven. Tegelijkertijd speelt stakeholderdialoog wel een belangrijke rol in het opsporen van dwangarbeid in de keten.

Wat staat er in de verordening?

Geen expliciete vereisten rond betrekken stakeholders

De verordening schrijft niet voor dat bedrijven stakeholders moeten betrekken om te voldoen aan de verordening.

Dialoog als middel voor inzicht in risico’s

Het is essentieel dat bedrijven actief signalen ophalen over (risico’s op) dwangarbeid via stakeholders in de keten.

Relevante stakeholders

Met name werknemersvertegenwoordigers, lokale vakbonden en ngo’s in risicogebieden kunnen waardevolle inzichten geven.

Rol van autoriteiten

Onderzoekende autoriteiten gaan zelf ook in gesprek met stakeholders om risico’s op dwangarbeid in kaart te brengen.

Wat betekent dit voor bedrijven?

Ook zonder expliciete verplichting helpt stakeholderdialoog je om risico’s op dwangarbeid tijdig te signaleren en te beperken. Concreet betekent dit dat je:

• Gericht de dialoog opzoekt met stakeholders in risicogebieden, zoals vakbonden en ngo’s
• Actief signalen verzamelt over mogelijke dwangarbeid in je keten
• Deze signalen meeneemt in je risicobeoordeling en opvolging
• Stakeholderinzichten benut om problemen vroeg te herkennen en aan te pakken
• Zo voorkomt dat producten (mogelijk) van de markt worden gehaald.

Relevante bron

• Verordening artikelen 14, 17 en 18.

De EUDR bevat beperkte expliciete eisen voor stakeholderbetrokkenheid, maar in de praktijk speelt dialoog wel een belangrijke rol binnen de zorgvuldigheidseisen.

Wat staat er in de verordening?

Beperkte expliciete vereisten

De verordening schrijft niet uitgebreid voor dat en hoe bedrijven stakeholders moeten betrekken.

Dialoog als onderdeel van risicobeoordeling

Stakeholderinput helpt bij het in kaart brengen van risico’s op ontbossing en maakt daarmee indirect onderdeel uit van de due diligence-verklaring.

Free, Prior and Informed Consent (FPIC)

Bedrijven moeten in gesprek met inheemse volken om vrije, voorafgaande en geïnformeerde toestemming te waarborgen.

Samenwerking in de keten

Sterke relaties met leveranciers zijn belangrijk, onder andere voor betrouwbare geolocatiedata en om naleving van de verordening te ondersteunen.

Wat betekent dit voor bedrijven?

Stakeholderdialoog is in de EUDR geen verplichting, maar een praktisch middel om aan de verordening te voldoen en risico’s te verkleinen. Concreet betekent dit dat je:

• Stakeholders betrekt om risico’s op ontbossing beter in beeld te krijgen
• Actief de dialoog aangaat met inheemse volken om FPIC zorgvuldig te borgen
• Investeert in sterke relaties met leveranciers in je keten
• Samenwerkt aan betrouwbare data (zoals geolocatiegegevens)
• Leveranciers ondersteunt, bijvoorbeeld via capaciteitsopbouw of investeringen, zodat zij aan de eisen kunnen voldoen.

Relevante bron

• Verordening artikelen 10 en 11.