Thema Grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer

Op het werk moet iedereen zich in elk opzicht en op elk moment veilig voelen. Toch komt grensoverschrijdend gedrag nog regelmatig voor. Op deze themapagina Grensoverschrijdend gedrag vind je informatie, hulpmiddelen en handreikingen over het herkennen van dit gedrag, de wettelijke regels en maatregelen.

Sociale veiligheid

Sociale veiligheid is een aspect van een werkklimaat waarin mensen zichzelf kunnen zijn, zich gewaardeerd en gerespecteerd voelen – ongeacht hun functie, achtergrond of persoonlijke kenmerken. Een sociaal veilige werkomgeving wordt gekenmerkt door gelijkwaardigheid en wederzijds respect. Er is geen ruimte voor discriminatie of (seksueel) grensoverschrijdend gedrag, non-verbaal en verbaal. En als dat gedrag wel plaatsvindt, dan moeten mensen erop kunnen vertrouwen dat hun werkgever daar tegen optreedt.

Grensoverschrijdend gedrag

Helaas ervaart niet iedereen een sociaal veilige werkomgeving. Volgens de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2024 (NEA 2024) heeft ca. 17 procent van de werkenden nog altijd te maken met grensoverschrijdend gedrag, door zowel klanten, collega’s als leidinggevenden. Denk maar aan nieuwsberichten over bijvoorbeeld The Voice, De Wereld Draait Door en het ministerie van VWS.
Grensoverschrijdend gedrag is een verzamelterm voor alle vormen van gedrag waarbij de ene persoon de grenzen van de andere persoon niet respecteert: fysiek, verbaal of non-verbaal. Dat ervaart iemand dan als bedreigend, vernederend of intimiderend. In principe is de persoonlijke grens leidend; gedrag is grensoverschrijdend als iemand dat zo ervaart. Of als het gedrag de grenzen overgaat die zijn vastgelegd in de organisatie, zoals in gedragscodes en huisregels. Natuurlijk ook als het gedrag wettelijke grenzen overgaat, zoals bij racisme of aanranding.

Grensoverschrijdend gedrag kan verschillende vormen aannemen:

pesten (bijvoorbeeld buitensluiten of vernederen);
intimidatie (bijvoorbeeld schelden of bedreigen);
seksuele intimidatie (bijvoorbeeld ongewenste aanrakingen of opmerkingen, aanranding of verkrachting);
discriminatie (bijvoorbeeld op grond van afkomst, leeftijd of seksuele gerichtheid);
lichamelijke agressie (bijvoorbeeld slaan of schoppen).
subtiele vormen van grensoverschrijdend gedrag (bijvoorbeeld kleine, maar kwetsende opmerkingen of gedragingen, beledigende grapjes maken).

Wat zegt de Arbowet?

In de Arbowet (voluit Arbeidsomstandighedenwet) staat dat werkgevers de zorgplicht hebben om werknemers zoveel mogelijk te beschermen tegen psychosociale arbeidsbelasting (PSA). Onder deze arbeidsbelasting valt ongewenst, grensoverschrijdend gedrag. Werkgevers moeten dus beleid maken om PSA te voorkomen of te beperken. In een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) moeten ze de risico’s in kaart brengen. Meer informatie op de thema pagina RI&E op het SER Arboplatform. In het bijbehorende plan van aanpak komen vervolgens de maatregelen te staan.

Raadpleeg voor meer informatie de thema pagina PSA op het SER Arboplatform.

Voor meer informatie over risico-inventarisatie m.b.t. grensoverschrijdend gedrag zie het rapport 'Aan de slag met de inventarisatie van risicofactoren voor intern ongewenst gedrag' van de Nederlandse Arbeidsinspectie

Hoe zorg je voor een sociaal veilige werkomgeving?

Een sociaal veilig werkklimaat beschermt de medewerkers én zorgt voor meer werkplezier, een hogere arbeidsproductiviteit en een lager ziekteverzuim. Een sociaal veilig werkklimaat kan daardoor grensoverschrijdend gedrag voorkomen.

Er zijn verschillende preventieve maatregelen:

Maak een plan van aanpak op basis van de gevonden risico’s in de RI&E en signalen uit de werkvloer. Pak deze zoveel mogelijk aan bij de bron van het probleem. De risico’s van pesten, discriminatie en seksuele intimidatie zijn te vinden in de Wegwijzer Ongewenst gedrag, Wegwijzer Pesten, de Wegwijzer Discriminatie op het werk en de Wegwijzer Seksuele intimidatie op het werk van TNO.
Creëer een cultuur en organisatiestructuur waar ruimte is voor diversiteit en waar respectvol wordt samengewerkt. Doe dit op basis van een duidelijke strategie. Hoe je dit aanpakt, staat in de Handreiking Sociale en psychologische veiligheid van de SER, de Handreiking cultuurverandering op de werkvloer en de online tool Cultuurverandering op de werkvloer van de Regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld (RCGOG).
Zorg voor een diverse organisatie. De volgende diversiteitswijzers van SER Diversiteit in Bedrijf kunnen daarbij een hulpmiddel zijn: over de bedrijfscultuur, over werken naar vermogen (mensen met een arbeidsbeperking) en over LHBTI+ op de werkvloer.
Stel samen met werknemers een duidelijke gedragscode op en draag deze ook uit. Zie hiervoor de Handreiking Gedragscode (on)gewenste omgangsvormen van TNO.
Ga met elkaar het gesprek aan over seksueel grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer. De rijksoverheid wil dit stimuleren met de publiekscampagne ‘Met elkaar trekken we de grens’. Handvatten en tools staan op metelkaartrekkenwedegrens.nl.

Wil je weten of je genoeg doet? Check het PSA-beleid met deze zelfinspectietool van de Nederlandse Arbeidsinspectie.

Wat te doen bij grensoverschrijdend gedrag?

Komt grensoverschrijdend gedrag toch voor? Dan is het belangrijk dat de interne procedures op orde zijn en worden opgevolgd. In deze handreiking van de RCGOG staat hoe je als werkgever moet omgaan met een melding van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Deze handreiking is ook bruikbaar bij meldingen van andere vormen van grensoverschrijdend gedrag.

Er zijn verschillende curatieve maatregelen:

Stel een onafhankelijke en deskundige vertrouwenspersoon aan. Meer informatie hierover vind je in deze video van het Arboportaal, de Wegwijzer Vertrouwenspersoon ongewenste omgangsvormen op de werkvloer van TNO en het informatieblad over professionele vertrouwenspersonen van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Stel een klachtenregeling op en richt een klachtencommissie in. Het indienen van een officiële klacht is de volgende stap als slachtoffer en dader er samen niet uitkomen of de situatie te ernstig is. Een klachtencommissie – of een gelijkwaardig alternatief – is onderdeel van het wettelijk verplichte PSA-beleid.
Stel een sanctiebeleid op en handhaaf dit ook.

Gezamenlijke aanpak werkgevers én werknemers

Werkgevers- en werknemersorganisaties in de Stichting van de Arbeid, werken aan een gezamenlijke aanpak tegen grensoverschrijdend gedrag. Zij ondersteunt werkgevers en werknemers in het land om grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer te voorkomen en aan te pakken.

Op 25 november 2025 organiseerde de Stichting de jaarlijkse Inspiratiebijeenkomst ‘Sociaal veilig gedrag op de werkvloer’. Lees het verslag van deze dag erop na. Daarnaast zijn er ook omstanderstrainingen, waaraan werknemers zowel individueel als via hun organisatie kunnen deelnemen.

Speciaal voor ondernemingsraadleden heeft een aantal trainingen over sociale veiligheid op de werkvloer plaatsgevonden. Op basis van deze trainingen is een samenvatting van een tiental geleerde lessen (pdf) opgesteld. Or-leden kunnen daarmee op praktische wijze aan de slag om sociale veiligheid blijvend te bevorderen.

Omdat leidinggevenden een cruciale rol spelen in het signaleren en aanpakken van grensoverschrijdend gedrag is een gerichte managementtraining ontwikkeld. Deze training biedt praktische tools en inzichten om sociale veiligheid binnen organisaties te bevorderen. Deelnemen kan via de open inschrijving of een incompany training. Tot slot wordt er momenteel hard gewerkt aan de sectoraanpak sociale veiligheid

Websites

Bekijk onderstaande websites van sociale partners over sociale veiligheid en grensoverschrijdend gedrag.

Vakbonden:

Werkgeversorganisaties:

Bureau van de regeringscommissaris Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag

Enquête

De SER wil graag weten wat je van dit dossier Grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer vind. En we hopen dat je je mening met ons wilt delen. Bedankt voor het invullen.

Naar de enquête