Medezeggenschap: dit is het en zo ga je ermee werken
Medezeggenschap: wat is het, waarom is het belangrijk en hoe kun je het zelf vormgeven? Meer over de verschillende vormen en praktische tips.
Speech bij bijeenkomst Medezeggenschap en brede welvaart
Van harte welkom allemaal. Wat goed dat jullie in zulke grote getalen naar deze bijeenkomst zijn gekomen. Een heel belangrijke bijeenkomst wat mij betreft. Ik ben er namelijk van overtuigd dat brede welvaart niet kan worden gerealiseerd zonder goede medezeggenschap. Om te beginnen wil ik graag iets meer kleuring geven aan het begrip brede welvaart.
9 februari 2026
Het gesproken woord geldt.
Wat is brede welvaart en waarom is het zo belangrijk?
Heel lang lag de focus van de Nederlandse economie vooral bij economische groei. Na de tweede wereld was dat ook hard nodig om het land weer op te bouwen. Ook crisissen als de oliecrisis in 1973 en de kredietcrisis van 2008 verklaren deze focus. Hierdoor is er te weinig oog geweest voor de samenleving en het milieu met sociale – en klimaatproblematiek als gevolg.
Brede welvaart gaat over alles wat voor mensen belangrijk is. Denk daarbij aan inkomen en verdienvermogen, werkzekerheid, diversiteit, een schone en gezonde leefomgeving en herstel van biodiversiteit. Brede welvaart is pas breed als iedereen erin deelt en een plek heeft. Niet alleen in Nederland en voor de huidige generatie, maar ook daarbuiten en voor generaties die na ons komen.
Om een voorbeeld te noemen van het belang van balans tussen economie, samenleving en milieu is bijvoorbeeld het verlies van biodiversiteit door klimaatverandering. Op het eerste oog denk je bij verlies van biodiversiteit misschien alleen een verlies aan insecten, planten, dieren etcetera. In werkelijkheid is door de OESO uitgerekend dat de economische kosten hiervan wereldwijd 4 tot 20 biljoen dollar bedragen. Vijftig procent van het wereldwijde BNP is afhankelijk van natuurlijke ecosystemen, aldus het World Economic Forum. Het verlies van bestuivers kost de Nederlandse landbouwsector jaarlijks 1,4 tot 1,8 miljard euro aan verminderde productie. Bestuiving is wereldwijd namelijk essentieel voor het telen van bijvoorbeeld, koffie, cacao, fruit, groenten, enzovoort. Verminderde productie leidt vervolgens weer tot hoge prijzen in de supermarkt.
De persoonlijke klik -> de polder en medezeggenschap horen bij elkaar
Vorig jaar vierden we het 75-jarig bestaan van de SER, het 80-jarig bestaan van de Stichting van de Arbeid maar ook; 75 jaar Wet op Ondernemingsraden (WOR). Deze instituties en de wet zijn producten van de wederopbouw. Werkgevers- en werknemersorganisaties, bestuurders en medezeggenschapsorganen die gezamenlijk de schouders er onder zetten, met elkaar in gesprek zijn en samenwerken. Deze overlegcultuur is diepgeworteld in de Nederlandse samenleving.
En nog steeds hard nodig om de grote uitdagingen van nu het hoofd te kunnen bieden.
Ik heb het al vaker gezegd, dit keer gaat het niet om wederopbouw maar moeten we om brede welvaart te realiseren onze economie vérbouwen. Maar daarbij is diezelfde energie, saamhorigheid en samenwerking nodig als destijds. Het gezamenlijk overleg in de polder en met de medezeggenschap is nog steeds van cruciaal belang.
Waarom is inzet van medezeggenschap zo belangrijk?
Brede Welvaart betekent soms ook moeilijke keuzes maken. Want als er een balans moet zijn tussen economie, samenleving en milieu kan niet alles tegelijkertijd. In Nederland is dat de afgelopen jaren goed zichtbaar door bijvoorbeeld het probleem met stikstof/woningbouw of de uitdagingen rond arbeidsmigratie en huisvesting.
Voor de noodzakelijke keuzes is niet alleen de dialoog tussen sociale partners en de politiek, maar juist ook de dialoog in organisaties van groot belang. Het is de polder met de wetgever die op macroniveau nadenken en de grote lijnen uitzetten, maar brede welvaart ontstaat niet van bovenaf. Uiteindelijk zijn het bedrijven en maatschappelijke organisaties die het met elkaar in de praktijk moeten gaan doen en dus ook het verschil maken.
Dit inzicht wordt ook gedeeld door de politieke partijen die nu aan het formeren zijn. Zij zien ook dat de grote uitdagingen waar we als land voor staan niet alleen door de politiek kunnen worden opgelost, maar de hulp nodig heeft van sociale partners en organisaties.
En jullie, de medezeggenschap, zijn daarbij ook aan zet. We zijn met een mooie groep van verschillende organisaties vandaag. Verschillende sectoren zoals de kinderopvang, horeca en bloemensector zijn vandaag vertegenwoordigd. Ook zijn er opvallend veel medezeggenschapsprofessionals vandaag aanwezig. Welkom! Ook voor jullie, met jullie expertise en organisatiebrede kijk, zie ik een belangrijke rol om met dit thema aan de slag te gaan.
De medezeggenschap kan belangrijke thema’s bij de bestuurder agenderen, kan meedenken over (middel)langetermijn strategieën en vinger aan de pols houden of plannen ook worden waargemaakt. De WOR geeft de medezeggenschap daarvoor instrumentarium, bijvoorbeeld met het initiatiefrecht en de bevorderende taken van artikel 28. Ook op de website van de SER vind je veel informatie over hoe je als ondernemingsraad je rol kan pakken. Bijvoorbeeld over hoe je het gesprek over toekomstgerichte onderwerpen tussen or en bestuurder kunt vormgegeven. En hopelijk komen daar, door deze bijeenkomst, nog mooie ideeën over het ‘hoe’ bij.
Dit maakt dat ik deze bijeenkomst zo belangrijk vind. Omdat de rol van medezeggenschap bij brede welvaart meer gezicht (of mag ik zeggen meer smoel) verdient. Want het is niet een wensbeeld van mij of de SER, maar een noodzaak om de Nederlandse economie en samenleving toekomstbestendig te maken. In de praktijk gebeurt al veel. Er zijn bedrijven, organisaties en bovenal mensen die het voortouw nemen. De sprekers die we vandaag hebben: Hasib Moukkadim van de Hogeschool Windesheim, Verena Vermeulen en Bauke van der Goot van Bouwbedrijf Heijmans en vertellen straks over welke uitdagingen van brede welvaart binnen hun organisaties spelen en hoe zij daar mee omgaan. Én welke rol de medezeggenschap in deze organisaties speelt. Ik ben heel nieuwsgierig en ik hoop jullie met mij, naar hun verhalen.
Call to action
Maar jullie gaan vandaag niet alleen luisteren. Vandaag is de medezeggenschap, letterlijk, aan zet. Na de sprekers gaan jullie met elkaar in gesprek en kijken we naar ieders persoonlijke rol. Wat kan de medezeggenschap in jouw organisatie doen om die brede welvaartseconomie een stap dichterbij te brengen? Welke rol hebben stakeholders van buiten de organisatie daarbij? Tot welke inzichten komen we en kunnen we die ook breder delen? Laten we ambitieus zijn vandaag én tegelijkertijd zoveel mogelijk concreet. Welke stap kunnen we allemaal morgen al zetten. En iedere stap doet ertoe, want als alle 2,4 miljoen organisaties in Nederland stappen zetten richting Brede Welvaart, wordt er forse vooruitgang geboekt.
