Topvrouwen, sta op in deze tijd van crisis

Een samenwerking tussen Topvrouwen.nl en het Nederlandse Rode Kruis voelt in deze tijden van ongekende crisis logischer dan ooit. Joke van Lonkhuijzen, directeur Nationale Hulp en Verenigingsmanagement van het Nederlandse Rode Kruis, en Heleen van den Berg, voorzitter van het Landelijk Operationeel Crisis Team van het Nederlandse Rode Kruis: “Wij kunnen alle denkkracht en expertise harder dan ooit gebruiken.”

© Rode Kruis

Een samenwerking tussen Topvrouwen.nl en het Nederlandse Rode Kruis voelt in deze tijden van ongekende crisis logischer dan ooit. Joke van Lonkhuijzen, directeur Nationale Hulp en Verenigingsmanagement van het Nederlandse Rode Kruis, en Heleen van den Berg, voorzitter van het Landelijk Operationeel Crisis Team van het Nederlandse Rode Kruis: “Wij kunnen alle denkkracht en expertise harder dan ooit gebruiken.”

Met henzelf gaat het goed, laten ze tijdens het interview op afstand weten, maar veel belangrijker vinden ze dat het goed gaat met hun naasten en hun medewerkers en talloze vrijwilligers. Als topvrouwen van het Rode Kruis is het echter hun tweede natuur om nog veel verder te kijken: Joke van Lonkhuijzen en Heleen van den Berg maken zich zorgen om kwetsbare Nederlanders, die nu het coronavirus rondwaart afgezonderd zitten in hun huizen. Die zorgen liggen geheel in lijn met de missie van het internationale Rode Kruis, dat het menselijk lijden van de meest kwetsbaren wil verlichten, met menslievendheid, neutraliteit, onpartijdigheid, onafhankelijkheid, vrijwilligheid, eenheid en algemeenheid als kernwaarden. Van den Berg: “Ook hier in Nederland zijn er zoveel kwetsbaren die niet direct zichtbaar zijn. Dan gaat het niet alleen om ouderen die eenzaam thuiszitten of om mensen met een zwakke sociaaleconomische positie, maar ook om thuislozen en sekswerkers bijvoorbeeld. Als ik deze dagen naar mijn drie spelende kinderen kijk, dan zou ik willen dat iedereen deze tijd zo zorgeloos beleeft als zij. De praktijk leert anders.” 

Achter de voordeur

Van Lonkhuijzen beschrijft het fingerspitzengefühl dat noodzakelijk is voor iedereen die actief is binnen ’s werelds grootste noodhulporganisatie: “Oog en oor hebben voor de samenleving betekent ook sensitief zijn voor wat er zich áchter de voordeur afspeelt. Dat betekent dat we momenteel vol inzetten op verbinding tussen kwetsbare mensen en onze hulpverleners. Via onze hulplijn, bijvoorbeeld.” Die lijn ontving al meer dan 15.000 telefoontjes sinds premier Mark Rutte medio maart de ‘intelligente lockdown’ afkondigde en Nederland zich thuis verschanst. Van Lonkhuijzen zelf sprak een zieke mantelzorger die zorgt voor haar partner met de ziekte van Parkinson – een van de vele mensen die extra zwaar te lijden hebben onder het juk van het coronavirus. “Zo’n verhaal hakt erin, dat vergeet je niet meer. We bieden een luisterend oor, en kunnen ook een vrijwilliger sturen die voor deze mensen de boodschappen in huis kan halen. We drukken bovendien mensen op het hart contact met ons te zoeken als ze vermoeden dat een kwetsbaar iemand in hun omgeving hulp nodig heeft.” 

Een andere primaire taak van het Nederlandse Rode Kruis is het ontlasten van de zorg, zodat artsen en verpleegkundigen zich op hun kerntaken kunnen richten. Vrijwilligers van de noodhulporganisatie zijn deze maanden aanwezig bij de ingang van de spoedeisende hulp van de ziekenhuizen, waar ze met een oorthermometer vaststellen wie er meteen naar binnen mag, en wie een andere route moet nemen voor medische hulp. Daarnaast zijn ze actief binnen zorghotels, kunnen ze de callcenters van de GGD’s bemensen en helpen ze een handje bij de Voedselbanken. Van den Berg, trots: “In drie weken tijd meldden zich 30.000 vrijwilligers voor het burgerhulpverlenernetwerk Ready2Help, waardoor er nu 85.768 actief zijn. Het valt me op dat er veel jonge mensen bij zijn. Die willen zich nuttig maken en in actie komen.” 85.768 mensen – dat is een cijfer dat je even op je moet laten inwerken, zeker voor een land dat in de media vaak wordt afgeschilderd als ‘gepolariseerd’, een land waar een mentaliteit van ‘ieder voor zich’ steeds gebruikelijker wordt. Bewijst dit het tegendeel? Van den Berg twijfelt niet: “Ja. Juist nu merken we dat mensen echt het verschil willen maken. Niet alleen individuen, ook corporates zoals Achmea, de ANWB en Rabobank weten ons te vinden. Uit zichzelf biedt men expertise aan, bijvoorbeeld op het vlak van data-analyse, risicomanagement en scenarioplanning, maar ook voor logistiek en donaties. Dat is niet iets dat we voor lief nemen.” Van Lonkhuijzen: “Het levert kippenvel en trots op. In Nederland kent men het Rode Kruis van hulpverlening bij grote rampen in het buitenland, zoals in Syrië en Jemen. In eigen land ziet men ons voornamelijk op evenementen en festivals, maar ook hier staan we altijd klaar voor noodhulp. Die missie van het Rode Kruis ziet nu iedereen van dichtbij.”

Corona vraagt om een langetermijnstrategie 

Zowel Van Lonkhuijzen als Van den Berg zijn relatief nieuwe gezichten binnen de organisatie. Van Lonkhuijzen trad in november 2019 aan, Van den Berg in januari 2020. Van Lonkhuijzen: “De wens om relevant en van betekenis te zijn, is de reden dat ik 5 maanden geleden de overstap maakte naar deze baan. Het is heel fijn dat nu te kunnen zijn, hoewel ik natuurlijk liever gehad had dat Nederland deze situatie bespaard was gebleven. Ik merk nu nog meer dan anders hoe belangrijk het is dat een managementteam daadwerkelijk verbonden is. Wij werken met een relatief nieuw team, dat elkaar goed heeft leren kennen en elkaar aanvoelt en aanvult. Hoe belangrijk wendbaarheid is, ondervinden we nu extra.” Van den Berg: “Deze crisis is ontzettend leerzaam. We willen impact hebben en staan in de frontlinie. Wat mij betreft betekent besturen nu vooral verschil maken. Ineens blijkt dat dat kan zonder al te veel overleg, beleidsnoties en impactanalyses. We zijn agile en creatief. Dagelijks kijken we naar wat er nú nodig is. Dat lukt alleen als je niet te risico-avers bent. Nu we opereren met zoveel onbekende variabelen, is het belangrijk te handelen. Mochten we gaandeweg concluderen dat iets niet werkt, dan stellen we de strategie bij. Zo houden we het tempo erin. Die mindset moet zeker mee naar betere tijden.” 

Van Lonkhuijzen was eerder voorzitter van de raad van bestuur van GGZ in Geest en is voorzitter van de raad van commissarissen van accountantsorganisatie Baker Tilly en tevens rvc-lid van uitvaartorganisatie Monuta. Van den Berg werkte lange tijd als director Brand, Marketing &Communication voor de ANWB en is lid van de raad van toezicht van Stichting Haags Historisch Museum. Ervaring genoeg, maar op een ontwrichtende gebeurtenis zoals die zich nu voltrekt, kan niets je voorbereiden. Van Lonkhuijzen: “Ja, er is sprake van een steile leercurve. Wat helpt, is dat het Rode Kruis werkt met vaste crisisstructuren. We werken wereldwijd op een gestandaardiseerde manier, met vergelijkbare netwerken. Er liggen draaiboeken en logistieke plannen klaar. We konden dus snel schakelen toen er eind februari serieuze zorgen de kop opstaken. Toen al, eigenlijk dus vóór de echte crisis, trad ons crisismanagementplan in werking en werden onze actiecentra geactiveerd.” Van den Berg: “Het Rode Kruis heeft vaak te maken met wat wij ‘flitscrises’ noemen. Denk bijvoorbeeld aan de cycloon die in 2019 Mozambique teisterde. We zijn er dan op ingericht snel de eerste nood te ledigen: medische hulp, voedselvoorziening. Daarna gaan we kijken naar wat er op de langere termijn nodig is.” Het coronavirus is zeker geen flitscrisis en vraagt om een strategie voor niet alleen de middellange, maar ook de lange termijn. “Nederland heeft nog lange tijd baat bij hulp. Denk bijvoorbeeld aan de zorg, een sector die zo in beslag genomen wordt door acute hulpverlening, dat vele medische interventies – van operaties tot vaccinatieprogramma’s – zijn uitgesteld. Dat zal straks een zware wissel trekken op zorgverleners. Het Rode Kruis wil hen dus ook post-crisis ondersteunen.”

Topvrouwen.nl en het Rode Kruis

Ook als we er erin slagen het virus tot stilstand te brengen, zal corona dus lange tijd sporen achterlaten in onze samenleving. In de zorg, in economisch opzicht, in mensenlevens. Met die gedachte in het achterhoofd kwam Van den Berg op het idee om Topvrouwen.nl-voorzitter Marguerite Soeteman-Reijnen te bellen. “Ik denk graag creatief, wil partijen verbinden en ik vind het Topvrouwen.nl-netwerk een heel logisch netwerk om ons aan te verbinden, vanuit het idee dat we alle denkkracht en expertise kunnen gebruiken. Zowel Joke van Lonkhuijzen, onze algemeen directeur Marieke van Schaik als ikzelf staan in de database van Topvrouwen.nl, we kennen het platform en de kracht ervan goed. We kennen ook de daadkracht van vrouwen uit de database, het zijn vrouwen die graag de handen uit de mouwen steken. We willen dus vragen: topvrouwen, kom in actie, maak het verschil door te dóen. Niet door een massale aanmelding als burghulpverlener, maar door in te gaan op specifieke aanvragen van het Rode Kruis op het Topvrouwen.nl-platform. We zijn momenteel bezig met het optuigen van een denktank met topvrouwen, er komt een webinar aan waarin we de langetermijngevolgen van het coronavirus zullen verkennen. Daarnaast verwachten we een concreet beroep te doen op de expertise van bepaalde topvrouwen, bijvoorbeeld rondom het helpen met het digitaliseren van hulpverlening – extra urgent in tijden van pandemie.” 

Het mooie is, vinden Van Lonkhuijzen en Van den Berg, dat het bij het optuigen van de samenwerking tussen het Rode Kruis en Topvrouwen.nl om learning by doing gaat. “Wat we precies voor elkaar kunnen betekenen, kristalliseert zich gaandeweg wel uit. Alleen al door gesprekken ontstaan waardevolle kruisbestuivingen en ad hoc-initiatieven.” Ook al leven we in een harde werkelijkheid, deze tijden bieden zonder twijfel kansen voor board ready-topvrouwen. Van den Berg: “Never waste a good crisis geldt ook hier. Ik zie graag dat topvrouwen opstaan en duidelijk laten zien dat zij het verschil maken. Naast allerlei meer ‘klassieke’ leiderschapscompetenties zijn creativiteit en verbindende kwaliteiten noodzakelijker dan ooit. Beschik je daarover, dan is nu de tijd om dat te laten zien.” Van Lonkhuijzen: “Het zijn de leiders met dat ‘plusje’ die nu opstaan. Zij handelen en weten dat kritiek gratis advies is. Zij zien het belang van verbinding en willen samen groeien.”

Tekst Nicole Gommers