OPINIE De polarisatie voorbij - Marguerite Soeteman-Reijnen

De coronacrisis zorgt voor een paradigmashift in een land waar de opmars van vrouwen naar de top nog pril te noemen is.

De wegen van COVID-19 zijn nog steeds ondoorgrondelijk, hoewel de rook rondom de crisis langzamerhand begint op te trekken. Het virus dat ons voor duivelse sociale en economische dilemma’s stelde, lijkt ook definitief het momentum voor vrouwelijk leiderschap in te luiden. De media buitelen over elkaar heen met opiniërende artikelen en interviews over het succes van vrouwelijke leiders, waarin Angela Merkel, Jacinda Ardern en Tsai Ing-wen steevast als lichtend voorbeeld figureren. In andere berichten speelt verontwaardiging een rol: vrouwen staan in de frontlinie, mannen aan het roer – en dat moet anders.

De coronacrisis zorgt kortom voor een paradigmashift in een land waar de opmars van vrouwen naar de top nog pril te noemen is. Wellicht rijst de gedachte dat dit mij als voorzitter van Topvrouwen.nl, een stichting die zich sinds 2016 inzet voor een betere doorstroom van vrouwen naar de topgremia van het bedrijfsleven, goed van pas komt. In een aantal gevallen mis ik echter de nodige nuancering. De indruk kan bij deze voorbeelden ontstaan dat genoemde leiders het beter doen omdat zij vrouw zijn. “Onzin”, aldus Stoker (hoogleraar leiderschap aan de Rijksuniversiteit Groningen)onlangs in het NRC. “Vrouwelijke leiders die nu wereldwijd succes boeken doen het beter omdat ze waarschijnlijk ook beter zíjn”. Los hiervan is in n Nederland een inhaalslag zeker hard nodig, want de summiere aantallen vrouwen aan de top doen inderdaad geen recht aan al het talent dat in de lagen eronder vertegenwoordigd is – al dan niet in sectoren die nu als vitaal betiteld worden. 

De top zou een vanzelfsprekende afspiegeling hiervan moeten zijn. Het ‘topvrouwenquotum’ is er niet voor niets en natuurlijk is het te hopen dat dit laatste crisis is dat vrouwen zo weinig zichtbaar zijn in het bedrijfsleven en de politiek. In het huidige klimaat is het helaas nog steeds zo dat mannen eerder als geschikte leiders gezien worden dan vrouwen, maar dat neemt echter niet weg dat er ook nú in Nederland zeer succesvolle vrouwen aan het roer staan. Hoewel de crisispersconferenties een mannelijke aangelegenheid leken te zijn, zijn in het Outbreak Management Team zeer competente vrouwen vertegenwoordigd. Noodhulporganisatie het Nederlandse Rode Kruis wordt geleid door dito vrouwelijke leiders en er zijn vele vrouwen voorzitter van de raad van bestuur van ziekenhuizen, van Het Oogziekenhuis Rotterdam tot het Haaglanden Medisch Centrum. Het is belangrijk dat deze rolmodellen niet vergeten worden in de media. Dat voorkomt dat het idee ontstaat dat vrouwelijke leiders hier een uiterst zeldzame soort zijn. Nee, ze zíjn er, ze verrichten voortreffelijk werk – én er is ruimte voor veel meer van deze competente vrouwen. 

Echter: talentvolle vrouwen zijn niet gebaat bij een eenzijdige bewieroking van feminiene waarden, die stereotyperingen in stand houdt. De nadruk hoort te liggen op de krachtige combinatie van feminiene en masculiene waarden – en die waarden zijn zowel in mannen als vrouwen aanwezig. Organisaties met leiders die werken aan toekomstbestendigheid, begrijpen het belang van diversiteit en inclusiviteit op gender, sexuele geaardheid, culturele diversiteit enz om robuust en wendbaar te blijven. Ga maar na: leiders waren met behulp van nieuwe, disruptieve technologie al voor de pandemie bezig met het hervormen van onze maatschappij, maar nu moeten ze óók nog dealen met de gevolgen van een gezondheidscrisis, een economische crisis en sinds afgelopen week ook een sociale crisis die zich moeilijk laten beteugelen. Leiderschap is ineens vergelijkbaar met een rit op een rodeostier: wie biedt wereldwijde uitdagingen het hoofd zonder voortijdig te vallen? Leiderschap tijdens en na de pandemie, wanneer de focus zal liggen op wederopbouw en voorbereiding op nieuwe ontwrichtende gebeurtenissen, betekent beslissingen nemen op basis van data en inzetten op verbinding. Nieuw leiderschap draait om waarden en competenties als lef, consistentie, authenticiteit,nieuwsgierig-heid, aanpassingsvermogen en empathie. 

COVID-19 heeft de kracht mannen en vrouwen te bevrijden van het seksekeurslijf waarin zij opgesloten zitten. Er ontstaat voorzichtig nieuwe tolerantie: geen mannelijke leider zal erop aangekeken worden als er tijdens een videocall plotseling een kind door het beeld wandelt. Hopelijk nemen we in de slipstream van deze ongekende crisis ook eindelijk afscheid van het beperkende idee dat mannen vooral dominant en daadkrachtig zijn, en vrouwen empathisch en emotioneel intelligent – en daarmee van de gedachte dat een vrouwelijke benoeming risicovoller is, want staat zij op het moment suprême wel stevig genoeg in haar schoenen?

Hoewel ik schrijf dat bovengenoemde competenties losstaan van gender, wil ik benadrukken dat de man/vrouwbalans in topteams nog voor verbetering vatbaar is. Laten we samen een inhaalslag maken en juist nú werken aan een betere man/vrouwbalans. En laten wij afscheid nemen van het idee dat een man of een vrouw een betere leider zou zijn, het is juist de diversiteit die de toegevoegde waarde brengt, in alle lagen van het bedrijfsleven.  Zodra de top van het bedrijfsleven gebalanceerder is en er volgend jaar na de verkiezingen een gemêleerder kabinet op het bordes staat, kunnen we de focus weer leggen naar een eerlijkere route naar de top, waarbij niet sekse maar ieders toegevoegde waarde voorop staat. Het uiteindelijke doel komt dan steeds meer in zicht: het delen van de bestuurlijke macht, waarmee gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen tot zijn recht komt en verdere stappen gezet kunnen worden naar een inclusieve samenleving. 

Marguerite Soeteman-Reijnen, voorzitter Topvrouwen.nl