Topvrouwen in Crisistijd: Astrid van der Put & Madelein Leegwater

Het coronavirus strooit zand in de wielen van elke organisatie. Leiders zetten zich in om de bedrijfsvoering ondanks beperkende maatregelen in goede banen te leiden. Topvrouwen.nl vraagt zich af: hoe houden topvrouwen zich staande in crisistijd? Deze keer: Astrid van der Put en Madelein Leegwater, respectievelijk raad van bestuur en sectordirecteur markt en relaties van diagnostisch centrum Star-shl.

Het coronavirus strooit zand in de wielen van elke organisatie. Leiders zetten zich in om de bedrijfsvoering ondanks beperkende maatregelen in goede banen te leiden. Topvrouwen.nl vraagt zich af: hoe houden topvrouwen zich staande in crisistijd? Deze keer: Astrid van der Put en Madelein Leegwater, respectievelijk raad van bestuur en sectordirecteur markt en relaties van diagnostisch centrum Star-shl. “Grote bedrijven, startups en softwareleveranciers zijn meer dan welkom om met ons mee te denken. Laten we profiteren van elkaars innovatieve kracht.”

‘Innovatieve bedrijven, zoek ons op’

Hoe verandert de crisis tot nu toe het werk binnen uw organisatie? Hoe ervaart u de crisis persoonlijk?

Van der Put: “De crisis raakt ons werk op elk niveau. Wij werken samen met huisartsen, verloskundigen, de verpleeg- en verzorgingshuizensector, zorginstellingen, vrijwel alle ziekenhuizen en de zakelijke markt. Star-shl beschikt over een state of the art laboratorium in Rotterdam, dat voor Nederland uniek is in de mate waarin het is gerobotiseerd en geautomatiseerd. Daarnaast hebben we 14 diagnostische centra en ruim 400 bloedafnamelocaties. We hanteren meerdere ‘coronaroutes’, die het mogelijk maken om patiënten aan huis te testen. Dat is een mooie tegenhanger van drive through-locaties, want om op zo’n locatie te komen moeten patiënten hun huis verlaten. Het is belangrijk dat ook alle ‘reguliere’ diagnostiek gewoon doorgaat tijdens de COVID-19 crisis, want ziekten als diabetes, hartfalen, astma en COPD moeten ook nu tijdig ontdekt en behandeld worden. Dat heeft tot een totale herinrichting van onze operationele bedrijfsvoering geleid. Denk alleen al aan hoe je de veiligheid van patiënten en medewerkers op priklocaties kunt waarborgen. De vrije inloop die er normaal was, met wachtkamers waar je kon plaatsnemen, kon natuurlijk niet gehandhaafd worden. Nu werken we op afspraak en met splitsing tussen ruimtes.” Leegwater: “Sinds 23 maart zijn we ook verantwoordelijk voor COVID-19-diagnositiek, voor zorgmedewerkers maar ook voor bijvoorbeeld bewoners van verzorgingshuizen. We hebben enorm opgeschaald. We zitten nu op zo’n 500 tests per dag en hebben capaciteit voor 1.000 tests. Die maximumcapaciteit waarmaken is haalbaar, maar vraagt veel van al onze mensen, van artsen tot laboratoriummedewerkers. Zij draaien dag- en weekenddiensten. We bevinden ons in het oog van de storm. Het snel en accuraat testen van zorgmedewerkers is van cruciaal belang om de hele zorgsector overeind te houden. De uitslag is een belangrijke indicator of je in principe weer aan het werk zou kunnen, of dat je toch echt thuis moet blijven omdat je anderen zou kunnen besmetten.” Van der Put: “De validatieprocedure rondom onze COVID-19-diagnostiek werd onlangs door het RIVM afgerond: het is natuurlijk uiterst belangrijk dat wij geen vals positieve of vals negatieve uitslagen brengen.” Leegwater: “Wat de crisis met ons persoonlijk doet? Naast de enorme verantwoordelijkheid die we voelen om testen snel en correct uit te voeren – de continuïteit van de zorg hangt er immers vanaf – én voor de fysieke en mentale gezondheid van onze medewerkers, voelen we ons vooral geroepen duidelijk te maken hoe belangrijk innovatie en verbinding is.” Van der Put: “Innovatie is vooral nodig om patiënten en artsen on demand snel een testuitslag te kunnen geven. Want als je ziek bent, wil je toch weten wat je hebt? Dit is belangrijk om uiteindelijk tegen lagere maatschappelijke kosten zorg te kunnen blijven bieden. Verbinding is nodig om de hele keten te verbeteren. Eigenlijk doen we hiermee een oproep voor meer out-of-the-box-denken. Hoe kunnen organisaties elkaar versterken? Denk alleen al aan de distributielijnen die onlosmakelijk verbonden zijn met ons werk: bloedbuizen en microbiologisch materiaal moeten vervoerd worden, maar ook ons wasgoed. Grote partijen als KLM zijn meer dan welkom bij ons om mee te denken. In verschillende sectoren en industrieën zit zoveel wijsheid, en we kunnen van elkaars denkkracht profiteren. Ik bedoel dit echt als teaser: neem contact met ons op om te kijken hoe we elkaar naar een hoger plan kunnen tillen.” Leegwater: “Diezelfde oproep geldt nadrukkelijk ook voor de startupwereld, leveranciers van software, noem maar op. Samen kunnen we vernieuwen en verfrissen. Laten we elkaar opzoeken.”

Leiders, die toch al opereerden in volatiele omstandigheden, krijgen het flink voor de kiezen. Om de gezondheid van burgers te waarborgen, is de economie piepend en krakend tot stilstand gekomen. Hoe opereer je in een crisis met zoveel onbekende variabelen? 

Leegwater: “Door alert te blijven, door als bestuur en management constant met elkaar in verbinding te staan – ook in het weekend als dat nodig is –  door– door snel te acteren als dat moet en even pas op de plaats te maken als de omstandigheden dat vragen. Vanuit de medische inhoud blijven we steeds doordenken over wat gaat komen. Op het moment dat er getest kon worden op het virus, waren artsen en klinisch chemici al aan het nadenken over de volgende stap: het testen op immuniteit nadat iemand een COVID-19 heeft doorgemaakt. Kortom, we doen er alles aan om steeds te anticiperen, zodat we in de nabije toekomst slagvaardig blijven.”

De eerste reflex van leiders die in een crisissituatie terechtkomen, is terugvallen op directief gedrag. Dat is vaak het meest effectief in crisissitaties waarin het aankomt op onmiddellijk en doelgericht handelen, zei Janka Stoker, hoogleraar leiderschap aan de Rijksuniversiteit Groningen, onlangs in Financieel Management. Herkenbaar? 

Leegwater: “In alle eerlijkheid: ik voel me soms net een kameleon. De balans tussen menselijkheid en leiderschap is delicaat. Je wilt enerzijds met echte aandacht luisteren naar hoe het met medewerkers gaat. Ze zijn vermoeid en hebben soms grote zorgen over hun naasten. Tegelijkertijd heb ik voortdurend haast. Ik los dat op door aan de randen van de dag tijd te maken voor medewerkers. Omdat we in een pressure cooker opereren, is iedereen wat gevoeliger. Dus ja, dat je soms wat kortaf bent, herken ik wel, maar directief? Ik ben en blijf een people manager. Het is simpelweg een voorrecht om een rol van betekenis te kunnen spelen. Alles waar ik ooit voor gekozen heb – een overstap van het bedrijfsleven naar de zorg, voor innovatie en een maatschappelijke bijdrage – komt nu samen.” Van der Put: “Deze crisis vraagt om situationeel leiderschap. De meest effectieve leiderschapsstijl is per situatie verschillend. Directief gedrag zit niet in ons DNA; we zijn dienstverleners.” 

Om als organisatie adequaat te reageren op een ontwrichtende gebeurtenis, zijn nieuwe ideeën en flexibiliteit broodnodig. Hoe bewaakt u die waarden?

Van der Put: “Binnen Star-shl gaat dat organisch. Iedereen geeft alles. Omgaan met fundamentele verschuivingen in de diagnostische vraag, in combinatie met een herinrichting van de complete operationele bedrijfsvoering, kan alleen als iedereen een nieuwe manier van werken omarmt. Daarvoor heb je steeds overleg nodig, elkaars input en ideeën. Dat gebeurt binnen dit bedrijf, maar zoals ik eerder zei, zou ik graag willen dat dit ook op andere niveaus gebeurt, dat bedrijven bekijken hoe ze elkaar kunnen bijstaan. Versnellen lukt pas echt als leiders belangenoverstijgend denken.”

Zijn er ook momenten dat u positief verrast wordt? Wat wilt u vasthouden als de crisis voorbij is?

Leegwater: “De flexibiliteit van onze mensen. Dat we deel zijn van de oplossing, maakt een enorm verschil. De ‘alle hens aan dek-sfeer’ zorgt niet voor weerstand, maar voor verbroedering. We vragen enorm veel van medewerkers, en dan nóg zijn ze bereid bij te springen als collega’s overvraagd zijn. Dat is schitterend. Met z’n allen ervoor gaan, dat willen we vasthouden.” Van der Put: “We moeten de trots vasthouden. Trots dat we zo snel en efficiënt deze situatie het hoofd bieden. Het geloof in eigen kracht is belangrijk.”

Welke lessen trekt u tot nu toe uit deze crisis?

Van der Put: “Bij Star-shl zijn we super innovatief en bevragen we vele conventies. We zijn daarom erg wendbaar. In deze sector is dat niet vanzelfsprekend. Om elkaar naar een hoger plan te tillen, moet de hele sector structurele veranderingen doorvoeren. Ik ben me meer dan ooit bewust van het feit dat deze mentaliteit leidend zou moeten zijn binnen de gehele zorgsector.” Leegwater: “Je ziet daar nu een begin van ontstaan. Er is sprake van een enorme veerkracht. Eind maart werd congrescentrum Ahoy omgeturnd tot zorghotel. Het is indrukwekkend om te zien hoe feestzalen ziekenhuiskamers werden. En dat in een paar dagen. Diezelfde daadkracht is nodig voor brede zorgvernieuwingen. De zorg moet grote gezondheidscrises aankunnen, maar ook blijven inzetten op innovatie en het beperken van kosten.”

Hebben bestuurders en toezichthouders in deze volatiele tijden andere eigenschappen nodig en biedt deze ongekende crisis daarmee ook kansen voor vrouwen uit de database van Topvrouwen.nl, die klaar zijn om boards te versterken? 

Astrid van der Put: “Veelzeggend is dat ik Madelein ontmoette op een Topvrouwen.nl-event. Bij dat event zei ik al heel snel: ‘Ik geloof dat ik een mooie vacature voor je heb.’ Haar bevlogenheid om de zorg te vernieuwen, waarbij zij net als ik een achtergrond in het bedrijfsleven heeft, raakte aan wat ik belangrijk vind. Zelf heb ik gekozen voor een studie economie, nadat ik drie keer ben uitgeloot voor de studie geneeskunde. Nu werk ik toch nog in de gezondheidszorg en zie ik dagelijks hoe ook vrouwen binnen deze sector het verschil maken. Vaak maken zij beslissingen waarvoor lef nodig is. In deze tijd is het hard nodig over je eigen belangen heen te denken en verder te kijken dan je eigen achtertuin. Systeemhobbels moeten worden geslecht, schotten moeten worden neergehaald. Vrouwen kunnen daarin een belangrijke rol spelen.” Leegwater: “Ik heb een bestuurlijke achtergrond met een focus op IT, maar gaandeweg raakte ik teleurgesteld in transformaties binnen het bedrijfsleven. Concerns lijken vaak wel mammoettankers die haast niet te keren zijn. Toen ik Astrid tegenkwam, bleek een transformatie binnen de traditionele zorgsector wel degelijk mogelijk. Het Rotterdamse hightech laboratorium van Star-shl, waar we klinische -, moleculaire - en microbiologie volledig geïntegreerd hebben, is uniek. Het kent zijn weerga niet binnen geheel West-Europa. Binnen de zorg bestaat nog veel traditioneel denken, vanuit oude overtuigingen en ingesleten patronen. Ego’s spelen soms ook een rol. Dat alles zorgt voor een lack of energy en vertraagt echte veranderingen. De top van de zorgsector is nogal masculien. Natuurlijk zijn er zeer competente leiders die willen innoveren en die het hogere belang willen dienen. Steeds weer zie ik dat vrouwen dit van nature erg goed af gaat. Meer vrouwen op topfuncties binnen de zorg, dat zou serieus verschil maken voor de hele sector. Voor vrouwen zijn er kansen te over.” Van der Put: “Feminiene leiders moeten doorstromen naar de top van de zorgsector, inclusief de zorgverzekeraars. Vrouwen denken van nature vaak belangenoverstijgend en zijn daarmee bij uitstek geschikt voor het voortvarend verder ontwikkelen van deze vitale sector.”

Tekst Nicole Gommers