Home | Publicaties | SERmagazine | 2017 | December 2017 / januari 2018 | Samen op zoek naar vakmensen

SER Brabant loopt voorop met advies over toekomst arbeidsmarkt

Samen op zoek naar vakmensen

De Brabantse economie groeit als kool, maar er is een prangend tekort aan vakmensen. De oplossing zit in een slimmere organisatie van de samenwerking tussen arbeidsmarkt, huishoudens en onderwijs, stelt de SER Brabant in een breed gedragen advies. Secretaris Marlie van Santvoort en SER Brabant-lid Marc van der Meer lichten het advies toe. ‘Iedereen voelt aan hoe hoog de urgentie is.’

Felix de Fijter

Het probleem is niet exclusief Brabants. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) pleitte afgelopen voorjaar voor een nationaal skills-pact om de leercultuur in bedrijven te stimuleren en om arbeidskrachten toe te rusten voor de arbeidsmarkt van morgen. Landelijk wordt er hard aan zo’n skills-akkoord gewerkt, mede op aandringen van de SER. Het Brabantse advies sorteert hier in zekere zin op voor.

Het Brabantse advies Toerusten & Innoveren vat de uitdaging in twee kernvragen samen: hoe blijven burgers hun leven lang in de running? En: hoe moeten we samenwerken om dit te bereiken?

‘We wilden eerst de probleemstelling duidelijk krijgen’, vertelt Marlie van Santvoort, secretaris van de SER Brabant. De provinciale SER opereert onder de vlag van BrabantAdvies, het belangrijkste adviesorgaan van de provincie, dat ook adviezen geeft over gezondheid en leefomgeving. ‘Daarom hebben we vijf bijeenkomsten georganiseerd waarbij vertegenwoordigers van bedrijven, gemeenten, werkgevers- en werknemersorganisaties en onderwijsinstellingen in wisselende samenstelling aanwezig waren. In de eerste bijeenkomsten hebben we geprobeerd de knelpunten goed in kaart te brengen.’

Die knelpunten hadden te maken met tekort schietende arbeidsparticipatie en arbeidsmobiliteit en een zwak leerklimaat binnen scholen en bedrijven.

Knelpunten

De knelpunten zijn de afgelopen jaren sterker naar voren gekomen als gevolg van de forse economische groei in Brabant, zegt Marc van der Meer. Hij is bijzonder hoogleraar Onderwijsarbeidsmarkt aan Tilburg University, onafhankelijk wetenschappelijk adviseur bij de stichting Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) en lid van SER Brabant. In een analyse van BrabantAdvies, Hoogzomer in de Brabantse economie, bleek eerder dit jaar dat de economie nergens in Nederland zo hard groeit als in Brabant: gemiddeld 3,4 procent. Sommige MKB-bedrijven noteren zelfs een omzetgroei van 10 procent.

Die cijfers zijn typerend voor de economische dynamiek in Brabant. Van der Meer: ‘Brabant kent enkele grote multinationals, maar vooral veel MKB-ondernemingen. De verschillende economische regio’s binnen de provincie hebben zich de afgelopen jaren met succes geprofileerd. Nu lopen ze tegen dezelfde problemen aan: er is te veel werk en er zijn te weinig vakmensen. Ook hebben fundamentele veranderingen zoals digitalisering en netwerkvorming veel impact op de bedrijfsvoering. En dan hangt er vanwege de vergrijzing ook nog een enorme vervangingsvraag boven de markt.’

Tijdens de bijeenkomsten kreeg het vraagstuk soms een verrassend gezicht, zegt Van Santvoort. ‘We hoorden dat zelfs jonge professionals een burn-out vrezen, omdat ze moeten pendelen tussen allerlei flexibele baantjes.’

‘Maar aan de onderkant van de arbeidsmarkt zagen we werkloosheid’, vult Van der Meer aan. ‘Daar vind je laagopgeleiden die tussen wal en schip vallen en vluchtelingen van wie de diploma’s niet worden erkend.’

Zes voorstellen

Alle input uit de bijeenkomsten vormde de basis voor het advies dat er nu ligt. Het adviees draagt zes concrete initiatieven aan om het toekomstig arbeids- en onderwijsstelsel duurzaam te versterken. Daarbij gaat het om samenhang tussen sociaal beleid, economisch beleid en onderwijsbeleid, met als doel de wisselwerking tussen arbeidsmarkt, onderwijs en huishoudens te verbeteren (zie kader: Zes oplossingsrichtingen).

‘We willen dat de dynamiek tussen de arbeidsmarkt, het onderwijs en de huishoudens verandert’, zegt Van der Meer. ‘Het gaat er bijvoorbeeld om dat het onderwijs ervoor zorgt dat jongeren nú kansen krijgen. Maar dan op zo’n manier dat ze worden toegerust om zich in hun werk te ontwikkelen voor de eisen van morgen.’

Hij verwijst naar het plan Personeelsbeleid in Transitie dat VNO-NCW Brabant-Zeeland in 2016 presenteerde. ‘Daarin staat dat de arbeidsmobiliteit ongelijk is verdeeld. Voor oudere werknemers is zij te star, voor jongeren juist weer te groot. Kijk hoe V&D-medewerkers nauwelijks waren voorbereid op arbeidsmobiliteit, terwijl jongeren zich van baan naar baan voortjagen. Mobiliteit moet dus op een andere manier gestalte krijgen.’

Andere mobiliteit

Het advies over de toekomst van de arbeidsmarkt geeft daar een voorzet voor, met een pleidooi voor mobiliteit binnen en tussen sectoren. ‘Dat zit enerzijds bij medewerkers die met een persoonlijk en meeneembaar mobiliteitsbudget zelf verantwoordelijk worden voor hun inzetbaarheid. Het zit anderzijds ook bij werkgevers die daar gezamenlijk voor betalen en bij overheden die opleidings- en mobiliteitsmiddelen ter beschikking kunnen stellen.’

Het advies pleit ook voor hybride vormen van leren en werken om de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt te verbeteren. ‘Bedrijven en onderwijs moeten op een vernieuwende wijze samen optrekken. (…) Zo kunnen medewerkers leren spelen met robots en oefenen met technologische toepassingen, bijvoorbeeld op bedrijvenlocaties.’

Her en der komen dit soort initiatieven al op, vertelt Van Santvoort. ‘Neem het bedrijf Smart Robotics in Best, dat mensen een driedaagse opleiding aanbiedt voor het omgaan met robots op de werkvloer.’ SER Brabant wil dergelijke initiatieven doortrekken naar het onderwijs, zegt ze, ‘zodat het onderwijs sneller kan anticiperen op actuele ontwikkelingen.’

Kaartenbakken

Volgens Van der Meer en Van Santvoort kan door betere samenwerking het potentieel aan de onderkant van de arbeidsmarkt ook beter worden benut. ‘Dat is zowel vanuit sociaal, als vanuit economisch opzicht van groot belang. Zonder ambachtseconomie geen kenniseconomie’, zegt Van der Meer. ‘Er zitten veel mensen in de kaartenbakken. Ze hebben door laaggeletterdheid of een opleidingsachterstand weinig of geen uitzicht op een plek op de arbeidsmarkt, maar ze hebben wel talenten. Willen we die in het vizier krijgen, dan kan het helpen de teugels op het gebied van wet- en regelgeving een beetje te laten vieren. Wij stellen bijvoorbeeld voor om langdurig werklozen, erkende vluchtelingen en nietuitkeringsgerechtigden de kans te geven om een jaar lang een baan uit te proberen en ze door opleiding en begeleiding extra ondersteuning te bieden.’

SER Brabant hoopt dat rondom de zes initiatieven coalities gaan ontstaan om tot een nadere uitwerking te komen en het advies te laten uitmonden in een breed gedragen akkoord. ‘De ideeën komen al binnen. Links en rechts beginnen nieuwe samenwerkingen te ontstaan’, zegt Van der Meer. Hij werkt bijvoorbeeld met de ROC’s en gemeenten aan een provinciale educatie-agenda om leerloopbanen voor laaggeletterden naar het beroepsonderwijs te stimuleren. ‘Alleen samen kunnen we de samenleving sociaal en economisch toekomstbestendig maken.’

Meer informatie op www.brabantadvies.com

Zes concrete innovatie-ideeën SER-Brabant

  1. Verplichte loopbaan-apk voor iedereen. Burgers moeten gemakkelijker inzicht krijgen in hun competenties en loopbaankansen.
  2. Een nieuw perspectief voor kwetsbare groepen. Een inclusieve arbeidsmarkt betekent kansen creëren voor mensen aan de basis van de arbeidsmarkt.
  3. Herwaardering van het praktijkonderwijs en vmboonderwijs. Naast aandacht voor toptalent is er meer aandacht nodig voor de onderkant van de onderwijskolom en arbeidsmarkt.
  4. Flexibel en modulair deeltijdonderwijs. Voor werkenden kunnen modules worden ontwikkeld om hen up-to-date te houden op hun vakgebied en nieuwe vaardigheden te leren.
  5. Hybride combinaties van leren en werken. De kenniseconomie vraagt om werk- en leercombinaties waarbij bedrijven en onderwijs op een vernieuwende wijze samenwerken.
  6. Stimuleren van (inter)sectorale mobiliteit. Werkenden worden steeds meer verantwoordelijk voor hun eigen inzetbaarheid. Daarvoor is een persoonlijk en meeneembaar mobiliteitsbudget nodig.

De SER Brabant vraagt iedereen in de provincie om op deze innovaties te reageren en met goede ideeën, mooie voorbeelden en goede werkwijzen te komen.
Zie www.brabantadvies.com

SERmagazine nr. 12 - december 2017 / nr. 1 - januari 2018
SERmagazine
Alles over het thema