Home | Publicaties | SER-adviezen | 2000 - 2009 | 2005 | Een nieuw Grenswaardenstelsel

Een nieuw Grenswaardenstelsel

Advies 2005/08 - 16 juni 2005
In reactie op de voorstellen van de staatssecretaris schetst de commissie in haar advies de contouren van een Europees grenswaardenstelsel. Een stelsel dat in alle lidstaten op eenzelfde wijze moet worden uitgevoerd en aangevuld met een eigen nationaal stelsel.

Download:Volledig advies (6197 kB)Samenvatting (265 kB)

Samenvatting

De staatssecretaris van SZW heeft aan de Commissie Arbeidsomstandigheden van de SER op 19 oktober 2004 een adviesaanvraag gericht over een aangepast stelsel van grenswaardenstelling (MAC-waarden).
De aanleiding vormde de te lage productiviteit van het huidige MAC-waardenstelsel en de relatief lange duur om tot een MAC-waarde te komen. Verder spelen een rol: de onduidelijke prioriteitenstelling, het gebrek aan internationale samenwerking, het streven naar Europese samenwerking en de ontwikkelingen van wetgeving op nationaal en internationaal niveau.
Het beoogde aangepaste stelsel gaat primair uit van de zogenoemde private grenswaarde, dat wil zeggen de door een bedrijf vastgestelde grenswaarde om gezondheidsschade van werknemers als gevolg van blootstelling aan een stof te voorkomen.
De private grenswaarden worden door de overheid aangevuld met:
  • publieke (wettelijke) grenswaarden voor de stoffen waarvoor de EU een grenswaarde vereist;
  • nationale publieke grenswaarden voor stoffen waarvan niet te verwachten is dat de EU een grenswaarde zal vereisen. Daarbij gelden volgens de staatssecretaris als criteria ‘stoffen zonder eigenaar’ en stoffen met grote kans op gezondheidsschade (‘hoog-risicostoffen’), dan wel hoog-risicostoffen waarvoor de overheid vindt dat er een publieke grenswaarde moet worden vastgesteld.

In reactie op de voorstellen van de staatssecretaris schetst de commissie in haar advies de contouren van een Europees grenswaardenstelsel. Een stelsel dat in alle lidstaten op eenzelfde wijze moet worden uitgevoerd en aangevuld met een eigen nationaal stelsel.
Het uiteindelijke doel zal moeten zijn één Europees grenswaardenstelsel te realiseren met een Europese gezondheidskundige onderbouwing van grenswaarden én een Europese haalbaarheidstoets.
De Nederlandse overheid en de sociale partners dienen volgens de commissie actief de ontwikkeling van een Europees stelsel te ondersteunen en initiatieven daartoe te nemen.

De commissie pleit daarnaast voor handhaving van de haalbaarheidstoets in het publieke stelsel, deels met een andere doelstelling dan nu, namelijk het signaleren van te verwachten haalbaarheidsproblemen.
Verder moet het begrip grenswaarde worden uitgelegd als gezondheidskundige grenswaarde, met inbegrip van het stappenplan om die grenswaarde te realiseren. Ook van belang is dat er gevalideerde meetmethoden moeten zijn ter beoordeling van blootstellingsniveaus en om de meetresultaten aan een grenswaarde te relateren.
Als een grenswaarde niet haalbaar blijkt te zijn, moet een bedrijf een stappenplan opstellen waaruit blijkt op welke wijze het bedrijf de grenswaarde op termijn gaat halen.
Naast een gezondheidskundige grenswaarde als hulpmiddel voor het beheersen van blootstellingen aan stoffen op de werkplek, hecht de commissie ook groot belang aan de ontwikkeling van goede praktijken. Dat zijn praktisch hanteerbare oplossingen en maatregelen om te voldoen aan de wettelijke voorschriften. In de ontwikkeling van dit hulpmiddel, in het bijzonder voor het midden- en kleinbedrijf, ziet de commissie vooral een taak voor brancheorganisaties.

De commissie geeft aan hoe naar haar oordeel het nationale Nederlandse stelsel er uit moet zien. Dit stelsel kan als model dienen voor het Europese stelsel. Uitgangspunt in dat stelsel vormt de gezondheidskundige grenswaarde en het stappenplan om die grenswaarde in de praktijk te realiseren, met betrokkenheid van werknemers. Ook op brancheniveau kunnen daarover afspraken worden gemaakt.

De commissie onderschrijft de gedachte van een duaal grenswaardenstelsel, dat een stelsel is van zowel publieke als private grenswaarden. Daarmee onderschrijft zij ook de impliciet beoogde meer actieve opstelling van werkgevers en werknemers op bedrijfsen bedrijfstak- of brancheniveau.

In het private stelsel gaat het om bedrijfsgrenswaarden, dat wil zeggen de door een bedrijf vastgestelde en gehanteerde gezondheidskundige grenswaarden. Een bedrijfsgrenswaarde kan worden vastgesteld op basis van een publieke grenswaarde, een producentengrenswaarde en, als deze er niet is, op basis van een landelijke advieswaarde dan wel een eigen afweging.
Daarnaast gaat het in het private stelsel om de ontwikkeling van goede praktijken, waarvoor een grenswaarde als toetsingsnorm dient.
Ook zullen volgens de commissie leidraden moeten worden ontwikkeld opdat bedrijven, vooral in het mkb, in staat zullen zijn aan de wettelijke verplichtingen te voldoen. Een leidraad kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor een verantwoorde keuze van een advieswaarde als basis voor een bedrijfsnorm of voor situaties waarin geen advieswaarde beschikbaar is.

Publieke grenswaarden zijn de door de overheid vastgestelde gezondheidskundige grenswaarden. Een haalbaarheidstoets voor deze grenswaarden signaleert eventuele haalbaarheidsproblemen en zet aan tot het ontwerpen van een stappenplan om aan de grenswaarde te voldoen dan wel tot de ontwikkeling van goede praktijken.

De commissie pleit voor handhaving van de huidige procedure voor genotoxisch kankerverwekkende stoffen en voor die mutagene stoffen waarvoor géén gezondheidskundige grenswaarde kan worden vastgesteld. Voor deze stoffen houdt de huidige procedure in dat een grenswaarde wordt vastgesteld op basis van risicogetallen en een systematiek van risicogrenzen. Op basis van de resultaten van de haalbaarheidstoets moet voor deze stoffen een grenswaarde (en een stappenplan) worden vastgesteld.

De commissie pleit voor een stapsgewijze invoering van het nieuwe stelsel. Elke nieuwe ontwikkeling moet in de praktijk op uitvoerbaarheid worden getoetst voordat een nieuwe stap in het proces naar het nieuwe stelsel wordt gezet. Daartoe adviseert de commissie tot het ontwikkelen van verschillende leidraden en tot verschillende acties.
Verder pleit de commissie ervoor om in situaties dat een grenswaarde niet haalbaar is de naleving van de wettelijke grenswaarde te omschrijven als getalswaarde inclusief stappenplan (als onderdeel van het plan van aanpak).