Code Verantwoord Marktgedrag

Inleiding van SER-voorzitter Mariëtte Hamer bij het Congres Code Verantwoord Marktgedrag. In haar inleiding zet Mariëtte Hamer haar visie uiteen over verantwoordelijk marktgedrag, gunstige condities ten behoeve van sociaal beleid en het belang van stakeholderverbreding.

5 maart 2019

Het gesproken woord geldt.

Ter voorbereiding op vandaag ben ik naar de website codeverantwoordelijkmarktgedrag.nl gegaan. Op de homepage ziet u direct de teller hoeveel organisaties de code ondertekend hebben. De teller stond op dat moment op …1399! Dat was anderhalve week geleden… En toen ik gisteren nog eens keek, bleek de teller te zijn opgelopen tot 1410. Wat een mooie prestatie!

Bij al deze organisaties staat niet alleen het commerciële belang, maar ook het werknemersbelang centraal. Mensen worden er gewaardeerd en kunnen er met plezier hun vak uitoefenen.

Maar er is nog werk aan de winkel. Helaas vragen opdrachtgevers nog lang niet altijd uit op waarde en kwaliteit. We leven in een tijd waar het nog vaak lijkt te draaien om hoge winst tegen lage kosten. Er lijkt een strijd te zijn tussen twee domeinen: die van ‘mens’ en ‘markt’.

Op gespannen voet

Het is interessant de woorden ‘mens’ en ‘markt’ samen te noemen. Het belang van menselijke waarden en marktwerking lijken namelijk op gespannen voet te staan. Daar zijn helaas veel voorbeelden van te noemen. Denk bijvoorbeeld aan bedrijven die producten en diensten zo goedkoop mogelijk aanbieden. Daarbij hebben ze weinig oog voor hun werknemers en de werkomstandigheden.

De Code Verantwoordelijk Marktgedrag doet een moreel appel op opdrachtgevers, opdrachtnemers en vakbonden om opdrachten sociaal verantwoord uit te voeren. En dat met respect voor de kwaliteit en voor een fatsoenlijke prijs. De code biedt zo een win-win situatie. Tevreden werknemers of opdrachtnemers zijn namelijk veel productiever.

Als het een win-win is, waarom is het dan zo moeilijk? Vanuit de samenleving klinkt regelmatig de vraag aan de overheid om richting te geven wanneer de markt niet werkt zoals die zou moeten werken. Maar de overheid kan niet alles. De overheid hoeft niet alles te reguleren. Gelukkig zie ik als voorzitter van de SER dat de samenwerking tussen werkgevers en werknemers ook tot mooie zaken kan leiden.

Bewust van maatschappelijke opgave

De code zie ik als een goed voorbeeld van samenwerking waarbij rekening wordt gehouden met de verschillende belangen van werkgever, werknemer, opdrachtgever en opdrachtnemer. Op deze manier raken steeds meer partijen bewust van hun maatschappelijke opgave. Dit past in een trend van verbreding van het overleg met andere partijen.

Mooie voorbeelden hiervan vind ik zelf het Energieakkoord dat hier in huis tot stand is gekomen: hier zijn ruim 40 partijen bij betrokken geweest bij de totstandkoming van het akkoord en hebben hun visie met elkaar gedeeld. Een ander voorbeeld zijn de convenanten op het gebied van Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, de zogenaamde IMVO-convenanten. Deze convenanten bieden bedrijven de kans om in sectorverband complexe problemen aan te pakken, zoals uitbuiting en kinderarbeid. Uiteraard horen ook overheden en andere maatschappelijke organisaties bij deze aanpak.

De voordelen van de dialoog

De verbreding van de dialoog biedt meer voordelen. Ten eerste zien we dat wanneer akkoorden en convenanten met breed draagvlak tot stand komen, er veel meer bereidheid is onder partijen om te zorgen dat de uitvoering een succes wordt. Dit eigenaarschap wordt vaak ervaren als een kritische succesfactor.

Ten tweede leren partijen door met elkaar te overleggen, elkaar goed kennen en hebben zij meer begrip voor elkaars standpunten en belangen. Het belang daarvan is niet te onderschatten. Als zich problemen voordoen weten partijen elkaar snel te vinden en lossen zij problemen veel gemakkelijker op.

Ten derde biedt (breed) overleg de mogelijkheden om afspraken op maat te maken. In de kledingsector kom je bijvoorbeeld tot andere afspraken dan in de financiële sectoren. In dat opzicht heeft iedere sector zijn eigen dynamiek.

De Code Verantwoordelijk Marktgedrag vind ik persoonlijk heel interessant. Het is een mooi voorbeeld waarbij het collectief belang wint van het eigen belang. Het is een mooi voorbeeld dat de langere termijn wint van de kortere termijn. Partijen die zich aan de code verbinden, laten zien niet alleen de prijs belangrijk te vinden maar ook kwaliteit, duurzaamheid en menselijkheid.

Positieve draai aan marktgedrag

De code is een vorm van zelfregulering, een manier om positieve verandering in marktgedrag te bewerkstelligen. Het motto van de code is feitelijk simpel: behandel anderen zoals jezelf behandeld wil worden. Stel die ander ook in staat om zijn of haar mensen zo te behandelen.

Wanneer de relatie tussen bijvoorbeeld opdrachtgever en opdrachtnemer onder druk komt te staan, helpt de code om de wederzijdse verwachtingen weer met elkaar in lijn te brengen. Het zijn dan niet alleen de regels waar je elkaar aan houdt, maar ook het goede gesprek, de dialoog die je met elkaar voert en het begrip dat je voor elkaar ontwikkelt. Dat er veel partijen zijn die zich hebben verbonden aan de code is inmiddels zeker duidelijk!

Tot slot, aan het begin heb ik gesproken over het spanningsveld van menselijke waarden versus marktwerking. Ik ben daarom blij om te zeggen dat ik de Code Verantwoordelijk Marktgedrag kan toevoegen aan het lijstje van mooie voorbeelden van mens én markt.
Ik wens u vandaag veel leerzame praktijkervaringen toe en ik hoop dat u de code na vandaag met nog meer gedrevenheid en overtuiging zult gaan inzetten!

Dank u wel.

Mariëtte Hamer, Voorzitter SER © Christiaan Krouwels