Opening Beleidsconferentie 'Leven lang ontwikkelen en competentieontwikkeling'

Speech van SER-voorzitter Mariëtte Hamer bij beleidsconferentie 'Leven lang ontwikkelen en competentieontwikkeling'.

27 september 2018
Het gesproken woord geldt.

Van harte welkom bij de SER op deze bijeenkomst die we samen met de onderzoekers van ROA en SEO organiseren. We gaan vandaag met elkaar in gesprek over uitkomsten van onderzoek over “Leven lang ontwikkelen en competentieontwikkeling’’. Het is goed om te zien dat we hier met een mooie diverse groep mensen zijn vanuit verschillende organisaties. Sociale partners, onderwijs, verschillende ministeries, O&O fondsen. Allemaal zeer betrokken en actief met het verder brengen van leven lang ontwikkelen. Vandaag kunnen we zelf ook veel leren, want we worden vanuit de wetenschap gevoed met nieuwe inzichten. En u krijgt de kans om invloed te hebben op de beleidsaanbevelingen uit de onderzoeken, door daarover mee te denken vanuit uw eigen ervaringen en kennis van de beleidspraktijk. Dus maakt u daar vooral gebruik van!

Maatschappelijk belang

Een omslag naar een lerende cultuur in onze samenleving is een van de grote maatschappelijke uitdagingen. De urgentie wordt steeds meer gevoeld nu we grote tekorten aan menskracht hebben in sectoren als de techniek en de zorg. En daarnaast zijn er mensen die steeds minder goed mee kunnen komen, omdat hun werk snel verandert en zij daar onvoldoende op voorbereid zijn.

In het rapport over de Skills Strategy, waar velen van u ook aan meegewerkt hebben, gaf de OESO vorig jaar al een zware waarschuwing. We hebben in Nederland een goed opgeleide en productieve beroepsbevolking, maar we kunnen ons niet veroorloven achterover te leunen. Nederland zal moeten werken aan het ontwikkelen, activeren en beter benutten van de vaardigheden van de beroepsbevolking.

Vorige week kwam het World Economic Forum met het rapport ‘Future of Jobs’. Daarin schetst het WEF zijn verwachtingen tot aan 2022, gebaseerd op verwachtingen van bedrijven. Het aandeel geautomatiseerd werk, wereldwijd, zou toenemen van 29% van de gewerkte uren naar meer dan de helft. Het WEF verwacht dat door technologische ontwikkeling 75 miljoen banen zullen verdwijnen. Maar daar staat een veel grotere groei tegenover, van 133 miljoen banen in vooral nieuwe beroepen. En het WEF geeft daarbij de waarschuwing dat ontwikkeling van mensen nodig is. We zouden in 2022 zelfs allemaal 101 dagen extra moeten leren!

Energietransitie

Heel concreet merken we in Nederland die grote dynamiek bij de energietransitie. We hebben een grote opgave om Nederland te verduurzamen. Denk aan de aanpassing van de huizen en wijken. Daarvoor hebben we heel veel mensen nodig in de bouw- en installatiesector. Daarnaast zijn er mensen die hun banen in de ‘oude’ energiesectoren zullen verliezen en die niet direct die nieuwe banen kunnen invullen. Net als in het rapport van het WEF, is ook hier de verwachting dat de extra vraag naar mensen die ontstaat als gevolg van de energietransitie, groter zal zijn dan de groep mensen die hun baan verliezen (onderzoek Planbureau Leefomgeving).

Bij al die nieuwe taken en vaardigheden gaat het vaak om de technische en ICT kennis. Maar dat is niet het enige. Ook de menselijke kant, communicatie, hoe ga je om met cultuurverandering, de ethische kant van omgaan met data-gedreven markten en kunstmatige intelligentie. Daar werd ik gisteren nog eens extra op gewezen (NB vrouwen klimaattop). Er was hier bij de SER een bijeenkomst van vrouwen die betrokken zijn bij het klimaat akkoord. Zij spraken over die menselijke kant van de energietransitie. Want zo’n verandering is niet alleen technisch, maar ook een cultuurverandering. Mensen in wijken die samenwerken om zonnepanelen te installeren bijvoorbeeld, vanuit hun eigen drijfveren en gevoel van eigenaarschap. Daar begint de cultuurverandering, en daar zit positieve energie. Ik roep maatschappelijke organisaties en overheden op om op een zo’n zelfde manier met deze vraagstukken omgaan.

Doorbraak in leven lang ontwikkelen

Er ligt een grote maatschappelijke opgave om iedereen de best mogelijke kansen te bieden op een goede opleiding met uitzicht op werk, loopbaan mogelijkheden en op een betekenisvolle rol in de samenleving. Een uitdaging voor ons allen, en een uitdaging die we alleen gezamenlijk kunnen aanpakken.

De ministers Koolmees en Van Engelshoven hebben aan de SER gevraagd om mee te helpen een doorbraak te bereiken in het leven lang ontwikkelen. Op 30 mei hebben wij met een grote bijeenkomst het startschot gegeven. Na deze bijeenkomst zijn we begonnen met de Actie-agenda leven lang ontwikkelen. 

Hoe gaan we die cultuurverandering naar een lerende cultuur voor elkaar gaan krijgen? Hoe zorgen we dat het vanzelfsprekend is dat iedereen zich blijft ontwikkelen? Want alleen als leren en ontwikkelen echt verankerd is in hoe we werken en leven, zal het lukken om te blijven ontwikkelen. Zowel in hoogconjunctuur als wanneer het wat minder gaat met de economie.

Een agenda van ons allemaal

Samenwerken en leren van elkaar zijn kernwoorden bij de rol die we vanuit de SER oppakken. De Actie-agenda moet een agenda worden van ons allemaal. De SER wil deze agenda faciliteren. We zullen zoveel mogelijk gaan ophalen aan kansen, knelpunten, en goede voorbeelden. En die zichtbaar maken, zodat anderen niet opnieuw het wiel hoeven uit te vinden. Natuurlijk sluiten we aan bij alle initiatieven die er zijn vanuit vakbonden, brancheorganisaties, O&O fondsen en regionale samenwerkingsverbanden. Daarvoor zijn we vanuit de SER begonnen met enkele initiatieven te bezoeken, om van elkaar te leren en uitwisseling tot stand te brengen.

We zullen onze netwerken inzetten om mensen met elkaar te verbinden. Er is bijvoorbeeld een school die op de startconferentie een presentatie gaf van hun aanpak van werkend leren. Die is uitgenodigd bij een ROC om dieper in te gaan op die nu aanpak. Als we horen dat er belemmeringen zijn waar veel partijen tegenaan lopen, kunnen we helpen om die op de juiste plek hier in Den Haag te agenderen.

Zo zullen we vanuit de SER de komende tijd als een spin in een web gaan bouwen aan netwerken, samenwerkingsverbanden en kennisverspreiding. En vervolgens bouwen we dat web verder uit.

Onderzoeken ROA/SEO

De onderzoeken die de ROA en SEO hebben uitgevoerd en waar we vandaag meer over horen, geven ons meer zicht op de Nederlandse situatie. De onderzoeken gaan in op belangrijke thema’s waar we echt nog onvoldoende van weten: de vaardigheden en competenties waarover de Nederlandse beroepsbevolking moet beschikken en hoe die veranderen; leren en ontwikkelen door kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt; informeel leren en hoe dat kan worden gestimuleerd. En de ervaringen van schoolverlaters zonder diploma, over wat dat voor hun loopbaan betekent. Deze onderzoeken geven ons verder inzicht in de uitdagingen die voor ons liggen.

Ik zou zeggen, veel leerplezier straks, bij de presentaties van het onderzoek. En laten we ook weer van elkaar leren in de discussies over de beleidsaanbevelingen. Zodat we vandaag ook weer stappen kunnen zetten naar de actie-agenda.

Mariëtte Hamer, Voorzitter SER © Christiaan Krouwels
Scholing en ontwikkeling.