Positionering van het Energieakkoord in de politieke arena

Speech van SER-voorzitter Mariëtte Hamer bij de bijeenkomst NRP Spaar het klimaat, in Nieuwspoort te Den Haag, op 15 juni 2017.

15 juni 2017
De gesproken tekst geldt.

 

Energiebeleid is sinds 2006 onderwerp van adviezen van de SER. In een van die adviezen heeft de SER aanbevolen om meer continuïteit in het energiebeleid te brengen door een maatschappelijk akkoord te sluiten tussen bedrijfsleven, vakbeweging, maatschappelijke organisaties en overheden. Bovendien heeft de SER toen het initiatief genomen om de vorming van dit akkoord zelf te faciliteren. Een jaar later ondertekenden 47 partijen, waaronder de rijksoverheid, het Energieakkoord voor duurzame groei. Zij committeerden zich daarmee aan realisatie van doelen op het gebied van energiebesparing, duurzame energie, werkgelegenheid en groene groei.

Alle ondertekenaars van het Energieakkoord nemen deel aan de SER-Borgingscommissie die onder leiding van dhr. Nijpels toeziet op de uitvoering van het akkoord. Elk jaar wordt de voortgang van het Energieakkoord door de planbureau’s gemonitord in de Nationale Energieverkenning. Zo houdt de Borgingscommissie de vinger aan de pols. Bij aanvullende maatregelen wordt bijgestuurd wanneer dat nodig blijkt om de doelen te realiseren. Bovendien is vorig jaar een evaluatie uitgevoerd van de organisatie en het functioneren van het Energieakkoord. Uit de evaluatie blijkt dat de aanpak effectief is. De continuïteit van het energiebeleid is verbeterd en daarmee de investeringszekerheid voor burgers en bedrijven. Met het Energieakkoord is een onomkeerbaar proces in gang gezet naar een duurzame energievoorziening en meer duurzame groei.

Brede samenwerking is nodig


Het is bijzonder dat er zoveel partijen bij de totstandkoming en uitvoering van een akkoord worden betrokken. Ook voor de SER, toch het huis van de dialoog, was dat in 2013 een nieuwe stap. Daar komt bij dat het niet altijd makkelijk is om samen te werken met zoveel partijen, variërend van VNO-NCW tot Greenpeace en van de Woonbond tot Transport en Logistiek Nederland. Maar die brede samenwerking is wel noodzakelijk. Het energie- en klimaatbeleid heeft immers gevolgen voor alle sectoren, schaalniveaus en stakeholders in onze samenleving. Samenwerking tussen al deze partijen is nodig om resultaten te kunnen bereiken. En samenwerking is volstrekt logisch aangezien de energietransitie een gedeelde verantwoordelijkheid is en niet een zorg voor de overheid alleen. Daarom vindt het SER het van groot belang dat het Nederlandse energie- en klimaatbeleid wordt ontwikkeld met een actieve betrokkenheid van burgers, werkenden, bedrijven, kennisinstellingen, vakbeweging en maatschappelijke organisaties, decentrale overheden en het rijk. En dat alle partijen aan de uitvoering bijdragen vanuit eigen rol en mogelijkheden.

Briefadvies over governance

Het Energieakkoord heeft continuïteit gebracht in Nederlands beleid, heeft de noodzakelijke samenwerking versterkt en ligt op koers om de gestelde doelen te bereiken. Tegelijkertijd is duidelijk dat de uitvoering van het Energieakkoord niet voldoende is om te voldoen aan de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs. Daarvoor is nog veel meer nodig.

Recent heeft de SER een briefadvies uitgebracht over de governance van het Nederlandse energie- en klimaatbeleid. Dit advies is gericht aan de informateur en alle politieke partijen en schetst de vier bouwstenen die volgens de SER nodig zijn voor een consistent beleid dat anticipeert op economische kansen en rekening houdt met de sociale consequenties van de energietransitie. U kunt dit advies downloaden van de website van de SER.

De kernboodschap van dit briefadvies is dat versnelling van de energietransitie noodzakelijk is, wil Nederland voldoen aan de internationale doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs. Het briefadvies reikt daarvoor 4 bouwstenen aan:

  • Ten eerste een consistent beleidskader ten behoeve van een goede beleidscoördinatie en een adequate verankering van het langetermijnperspectief. Hier kunt u denken aan een Klimaatwet Zo’n wet zou consistentie van beleid borgen door het langetermijnperspectief juridisch te verankeren, zodat het richting geeft aan nationaal beleid over kabinetsperiodes heen.
  • Een Klimaatwet alléén is ontoereikend. Zo’n wet biedt een kader, maar voor de uitvoering van beleid zijn naast overheden, ook sociale partners en maatschappelijke stakeholders nodig om tot resultaten te komen. De tweede bouwsteen van ons briefadvies is dan ook een samenhangende uitvoeringsagenda. Zo’n uitvoeringsagenda is nodig om synergie en coördinatie te brengen tussen betrokken partijen en tussen de verschillende bestuurslagen. Deze uitvoeringsagenda kan worden vastgelegd in een maatschappelijk akkoord, zoals het Energieakkoord.
  • Daarmee zijn we bij de derde bouwsteen. Deze is gericht op monitoring en borging van de uitvoering, om de voortgang van beleid te kunnen volgen en bijsturen. Deze bouwsteen verbindt het beleidskader met de uitvoeringsagenda.
  • En de vierde bouwsteen omvat tenslotte het faciliterend beleid dat de noodzakelijk voorwaarden voor uitvoering biedt. U moet dan denken aan beleid op het gebied van innovatie, werkgelegenheid en scholing, financiering en ruimtelijke inpassing.

 

In lijn met dit briefadvies wordt met de partijen binnen de Borgingscommissie nagedacht over versterking en verlenging van het Energieakkoord tot 2030. We noemen dat voor het gemak Energieakkoord 2.0: een samenhangende uitvoeringsagenda die voor de periode tot 2030 synergie en coördinatie brengt in de acties van alle betrokken partijen. Energieakkoord 2.0 bouwt voort op het huidige Energieakkoord, dat loopt tot 2020 en op onderdelen tot 2023, en geeft invulling geeft aan de Energieagenda van minister Kamp. Met Energieakkoord 2.0 kan Nederland de natuurlijke verbinding tussen duurzaamheid, verdienvermogen, scholing en werkgelegenheid verder uitbouwen.

Een van de prioriteiten daarbij is dat we meer werk moeten maken van de opleiding en herscholing van mensen voor de nieuwe banen die in de transitie zullen ontstaan. Daarom is het ook zo belangrijk dat we juist in de SER al die verbindingen kunnen leggen. Uiteraard in samenwerking met anderen, zoals de topsector energie met wiens vertegenwoordiger ik deze ochtend een inspirerend gesprek had. Maar voordat Energieakkoord 2.0 kan worden gesloten zal eerst het nieuwe kabinet een beleidskader moeten bieden met heldere ambities voor de reductie van CO2 in de periode tot 2050.

Mariëtte Hamer, Voorzitter SER © Christiaan Krouwels
Plaatsen van zonnepanelen als geluidsschermen langs de snelweg.