Laaggeletterdheid - Wat kunnen werkgevers eraan doen?

Inleiding van SER-voorzitter Mariëtte Hamer op de Werkgeversbijeenkomst van Taalnetwerk Leeuwarden op 5 september 2017.

5 september 2017
De gesproken tekst geldt.

 

De positieve cijfers van de economische groei duikelen over elkaar heen. De economie groeit zo hard dat kranten al spreken van een groei ‘op on-Nederlands niveau’. De groeicijfers doen eerder denken aan ontwikkelingen in een opkomend land dan aan een doorontwikkeld land als Nederland.

Die mooie economische cijfers worden voor ons steeds concreter. We zien dat er steeds meer banen bij komen. Het aantal banen groeit nu ruim drie jaar op rij. De laatste kwartalen kwamen er telkens meer dan 50 duizend banen bij. Dat komt uit op ruim 10 miljoen banen in het afgelopen kwartaal. Tien miljoen! Daarmee wordt de urgentie steeds groter om goed naar de toekomst van onze arbeidsmarkt te kijken.

Iedereen mee laten doen


De SER pleit al lange tijd voor een arbeidsmarkt waar iedereen mee kan doen. Die inclusieve arbeidsmarkt heeft naast sociale motieven nu ook sterke economische drijfveren. We hebben echt alle mensen nodig. We zullen onze best moeten doen om alle beschikbare mensen te bereiken en in te kunnen zetten. De druk op de arbeidsmarkt komt niet alleen vanuit de economische groei maar ook vanuit de technologische ontwikkelingen op de arbeidsmarkt.

Technologische ontwikkelingen gaan steeds sneller en hebben effect op bijna alle werkzaamheden. De verzorgende krijgt ermee te maken met het elektronisch patiëntendossier en de bediening van allerlei apparatuur, de vrachtwagenchauffeur met zijn GPS en rittenadministratie, de bouwvakker met een digitale bestek en online bestellingen.

U kunt in uw bedrijf vast voorbeelden aangeven van ontwikkelingen die geleid hebben tot bijscholing in uw bedrijf. De technologische ontwikkelingen maken het noodzakelijk om te blijven leren en je te blijven ontwikkelen. Alleen al om je eigen werk te kunnen blijven doen.

Snellere baanwisselingen

En daarnaast zien we dat omstandigheden op de arbeidsmarkt sneller veranderen. Geen baan meer voor het leven, maar snellere baanwisselingen.

Laat ik een paar cijfers noemen: de banen in de banentop-10 van de VS in 2010 bestonden nog niet in 2004 (app ontwikkelaar). De raming is dat de huidige student 10 tot 14 banen heeft gehad voordat hij veertig is. In de VS is het momenteel zo dat 1 op de 4 medewerkers minder dan een jaar in dienst is bij zijn huidige werkgever.

Deze dynamiek op de arbeidsmarkt vraagt dat we ons voortdurend blijven ontwikkelen om met de omstandigheden mee te kunnen gaan. Het ontwikkelen heeft dan niet alleen betrekking op vakvaardigheden of het leren van feitjes. Het gaat ook om vaardigheden die we aanduiden met de term 21e eeuwse vaardigheden. Dat zijn vaardigheden als luisteren, samenwerken en overleggen. Analyseren, plannen en digitaal meekomen.

Lezen: een basisvaardigheid

Onder deze vaardigheden is er nóg een laag met skills: basisvaardigheden die nodig zijn om basaal te kunnen communiceren: lezen en schrijven, rekenen en de computer bedienen. Voor velen van u zijn dat wellicht basisvaardigheden die iedere werknemer moet kunnen beheersen. Vaardigheden die iedere werknemer nodig heeft om te kunnen functioneren. Om de mail te kunnen lezen, of meldingen op het prikbord, of nieuwe voorschriften en regels, of om te kunnen rapporteren dat er iets aan een machine moet gebeuren.

Laaggeletterdheid: de feiten

Wat feiten op een rij: Er zijn meer dan 700.000 laaggeletterde werknemers in Nederland die bijvoorbeeld geen veiligheidsinstructies en bestelformulieren kunnen lezen en invullen. Laaggeletterdheid op het werk gaat niet alleen over ongeschoolde medewerkers: bijna 40% van alle laaggeletterden heeft een vmbo- of mbo-1-diploma. Ongeveer 10% heeft een afgeronde opleiding mbo-2, -3 of -4. De Nationale Rekenkamer heeft uitgezocht dat in Nederland 2,5 miljoen mensen ouder dan 16 jaar moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en eenvoudig computergebruik.

Gevolgen voor de productiviteit

Heeft u enig idee welk deel daarvan een Nederlandse achtergrond heeft? Tweederde van deze 2,5 miljoen is van Nederlandse afkomst. Heeft u enig idee wat dit de Nederlandse samenleving kost? 1 miljard euro per jaar.Eén miljard euro per jaar… Daarvan zit 330 miljoen euro in een lagere productiviteit vergeleken met wat mensen eigenlijk zouden kunnen leveren. Dat klinkt misschien als een abstract cijfer. Het klinkt als een groot bedrag dat erg ver weg is. Maar in deze 330 miljoen euroe zit ook het productiviteitsverlies dat u leidt met de mensen in uw bedrijf die de werknemersvaardigheden niet goed machtig zijn.

Sociale gevolgen

Het gaat u natuurlijk niet alleen om het geld. Naast productiviteit is ook veiligheid en sociale binding een punt van aandacht. Veel mensen die onvoldoende beschikken over basis werknemersvaardigheden hebben ook moeite om andere delen van de samenleving te doorgronden.

Mensen met minder werknemersvaardigheden hebben ook moeite met:

  • Formulieren invullen, zoals voor belastingen of zorgtoeslag;
  • Straatnaamborden lezen of reizen met openbaar vervoer;
  • Voorlezen aan (klein)kinderen, waarmee taalachterstand ook wordt doorgegeven

Deze mensen hebben moeite met:

  • Pinnen en digitaal betalen;
  • Werken met de computer of solliciteren;
  • En het begrijpen van informatie over gezondheid en zorg.

Ook de innovatie in úw bedrijf is geholpen met een goed opgeleid personeelsbestand. Uit alle onderzoeken blijkt dat innovatie gestimuleerd wordt door leren en ontwikkelen. De basisvaardigheden zijn dan ook een eerste noodzaak om met uw bedrijf de gewenste innovaties vorm te geven.

Wat kan de werkgever doen?

Mensen moeten zich wíllen laten scholen. Daar hebben ze veelal een zetje voor nodig. Het is lastig als je niet kunt voldoen aan de verwachtingen van de samenleving, onzekerheid en schaamte spelen hierbij een rol. U als werkgever kunt hierbij een belangrijke rol spelen, zowel vanuit medemenselijkheid als vanuit het principe dat een blije werknemer een productieve werknemer is.

Hoe dat zetje te geven? Het is goed te beseffen dat u er niet alleen voor staat. Er zijn voorzieningen om mensen met weinig werknemersvaardigheden te helpen: lezen en schrijven, rekenen en computervaardigheden.

Stichting lezen en schrijven helpt

Op landelijk niveau zorgt de Stichting lezen en schrijven voor een ondersteuningsstructuur. In Leeuwarden is de gemeente heel actief voor deze groep mensen. De gemeente heeft ervoor gezorgd voor een coördinatiepunt educatie waar mensen terecht kunnen voor begeleiding naar meer werknemersvaardigheden.

U kunt daar als ondernemer ook terecht voor al uw vragen en u kunt er uw medewerkers naar verwijzen. Via het coördinatiepunt educatie zorgen het Frieslandcollege en de taalcoördinatoren voorondersteuning. U wordt daar later vanmiddag nader over geïnformeerd.

Stimulans vanaf de werkvloer

Het zetje kan heel goed vanaf de werkvloer komen. De werkvloer is bij uitstek de plaats waar beperkte werknemersvaardigheden zichtbaar worden. Een baas of een collega heeft vaak wel in de gaten als een collega of medewerker zich over bepaalde vaardigheden onzeker voelt. In de dagelijkse gang van zaken kan dat subtiel aan de orde worden gesteld, maar ook tijdens de personeelsgesprekken die u voert met uw medewerkers.

De werkvloer is ook de goede plek om de medewerker te stimuleren. De combinatie van leren en werken blijkt altijd heel effectief. Het is geweldig als een medewerker aan een opleiding deelneemt en daar op subtiele wijze op de werkvloer in wordt ondersteund.
Dat kan door iemand de gelegenheid te geven te oefenen, of een vorm van coaching te bieden in het leren op de werkvloer. Niet publiekelijk natuurlijk, zodat alle andere collega’s zich ermee gaan bemoeien, maar subtiel en vertrouwelijk.

Dat is niet alleen voor de werknemer een belangrijke ondersteuning, maar zal ook helpen bij de stimulering van andere collega’s om zich te blijven ontwikkelen. Als er vanuit het bedrijf waardering blijkt voor het leren en ontwikkelen, is een stap naar een leercultuur gemakkelijker gezet.

Gemeenschappelijk belang

Zoals ik al eerder zei, neemt de druk om je te blijven ontwikkelen steeds meer toe. Alleen al om je eigen werk te kunnen blijven doen. Er is voor de medewerker dus een groot belang om de vaardigheden te blijven ontwikkelen.

En ook voor u als werkgever. Ook voor u is dat belang aanwezig, vanwege economische en veiligheidsmotieven.

Het gemeenschappelijke belang van u en uw medewerker kan een sterke prikkel zijn om een situatie die al jaren bestaat, te doorbreken. Vandaar ook het contact wat vandaag met u gezocht is om de uitdagingen aan te gaan en de mogelijkheden te bespreken.

Het gaat om de leercultuur

Ik kan me indenken dat u niet morgen al uw medewerkers langs het coördinatiepunt stuurt. Dat is een proces wat tijd nodig heeft. Wel mag van u verwacht worden dat u nadenkt over de leercultuur in uw bedrijf.

Hoe zorgt u dat er een sfeer ontstaat, voor zover die er nog niet is, dat medewerkers nieuwsgierig blijven naar nieuwe ontwikkelingen? Welke ontwikkelingen doen zich in uw bedrijf voor? Welke ontwikkelingen zitten er aan te komen? Welke voorzieningen biedt u de medewerkers om zich te blijven ontwikkelen? Welke afspraken kunt u met uw medewerkers maken en welke met de organisaties in uw regio?

Bij deze onafwendbare vragen is er speciale aandacht nodig voor de mensen die onvoldoende beschikken over de basisvaardigheden.
Ik wens u heel veel succes toe met het verder verbeteren van de leercultuur in uw bedrijf. Met het geven van dat ene, belangrijke zetje voor die medewerkers die nog niet helemaal mee kunnen komen.

We moeten de skills van de Nederlandse beroepsbevolking blijven ontwikkelen. Dat is een brede maatschappelijke opdracht. Laten we met elkaar bijdragen aan de verwezenlijking van onze toekomstige idealen.

 

Mariëtte Hamer, Voorzitter SER © Christiaan Krouwels
Scholing en ontwikkeling.