Inleiding speech VIP festival

Inleiding van SER-voorzitter Mariëtte Hamer bij VIP festival , festival van Vrouwen in de PvdA.

14 november 2015
De onderstaande tekst bevat de bouwstenen voor de toespraak van Mariëtte Hamer en is daarom niet bedoeld om letterlijk uit te citeren.

Positie van vrouwen

Feiten en cijfers

Hoe staan vrouwen er in Nederland voor?
Ongeveer 65% van de vrouwen is aan het werk, tegenover 78% van de mannen. De toename van de arbeidsparticipatie in de afgelopen 15 jaar wordt volledig toegeschreven aan vrouwen die zijn gaan werken. Maar die groei bestond vooral uit deeltijdbanen. 3 van de 4 vrouwen werken part-time. Bij mannen is dit 1 op 4.
15% van de topposities wordt bekleed door vrouwen. De percentage neemt al jaren nauwelijks toe. Het streefcijfer is 30%. De helft van de vrouwen tussen 20 en 65 jaar verdient op of onder het bijstandsniveau. Vrouwen verdienen ruim 2.500 euro minder per jaar dan mannen.

Stagnatie

Wat betekent dit? Vrouwen hebben in een halve eeuw een enorme inhaalslag gemaakt. Werken is gewoon geworden. De instroom van vrouwen op de arbeidsmarkt is een van de belangrijkste drijvers achter de economische groei van eind vorige eeuw geweest. Maar het succes stagneert. Een groot deel van de vrouwen is niet economisch zelfstandig, de kans dat vrouwen doorstromen naar hogere posities is nog altijd klein en vrouwen worden niet gelijk beloond.
Er zijn verschillende redenen aan te wijzen voor deze stagnatie. Eén belangrijke reden blijft naar mijn gevoel onderbelicht: de vele verantwoordelijkheden die vrouwen dragen. Daar wil ik in mijn bijdrage bij stilstaan. '

Werken en Leven in de Toekomst

Adviesaanvraag
Bij mijn aantreden bij de SER heb ik gevraagd om een adviesaanvraag over het thema Werken en Leven in de toekomst. Daar werd toen verbaasd op gereageerd: wat is de meerwaarde van zo’n breed onderwerp? Inmiddels is de adviesaanvraag binnen. Het kan rekenen op enorme belangstelling van politici en partijen in het veld. En terecht: dit onderwerp wordt alleen maar belangrijker.

Verantwoordelijkheden nemen toe

Verschillende ontwikkelingen spelen een rol.
We willen en moeten langer doorwerken. Tegelijkertijd komen meer verantwoordelijkheden bij burger te liggen als gevolg van decentralisering en terugtreden overheid (participatiesamenleving). We moeten niet alleen zorgen voor kinderen, maar ook voor ouders, buren, vrienden.
Daarbij komen technologische veranderingen die het leven op veel fronten gemakkelijker maken, maar ook voor extra druk zorgen. Zo wordt grens tussen werk en privé vager. En er zijn sociaal-culturele veranderingen: vaker verhuizen, meer scheidingen en meer samengestelde gezinnen.
We zijn kortom steeds drukker op steeds meer momenten in ons leven.

Levensfasen

Meer dan één spitsuur
Eén van de belangrijke inzichten in het WLT-traject is dat levensfase cruciaal is. Traditioneel werd als spitsuur van het leven de fase gezien waarin mannen en vrouwen carrière maken én kinderen krijgen (de gezinsfase). Die ligt zo tussen de 30 en 45 jaar.
Als het over arbeid en zorg ging, had het vooral betrekking op die leeftijdscategorie.
Nu zijn er meerdere spitsuren. Ook boven de 45 jaar – de mid career-fase – komen veel verantwoordelijkheden samen: nog een stap zetten in carrière of aan de slag als zzp’er, meer mantelzorgtaken, zorg voor kinderen (mensen krijgen later kinderen). En ook jonge mensen ervaren druk: opleiding afronden, zoeken van een eerste baan, vinden van een woning. Kijk alleen maar naar het aantal burn-outs onder twintigers.

Verantwoordelijkheden vaak bij vrouwen

Wat belangrijk is om te beseffen, is dat veel verantwoordelijkheden op de schouders van vrouwen terechtkomen. Dit zou wel eens één van de verklaringen kunnen zijn voor hun achterblijvende positie. Hebben vrouwen wel tijd om meer te werken? Is een stap op de carrièreladder te verenigen met verantwoordelijkheden elders?

Ik stel het me voor als een ‘vierkant van verantwoordelijkheden’: werken, leren, zorgen, ontspannen.
Op werken en zorgen komt meer en meer druk te staan. Dat gaat ten koste van andere verantwoordelijkheden: leren en misschien ook ontspannen. Dit is nu een probleem, maar zal in de toekomst nog een veel groter probleem worden. Leren is namelijk cruciaal om aan het werk te kunnen blijven, zeker in een dynamische arbeidsmarkt waarin werk snel verandert.

Ontspannen is nodig om alle andere verantwoordelijkheden vol te houden. Vrouwen vormen al een risicogroep. Zij hebben vaker en op jongere leeftijd last van gezondheidsproblemen. Kortom: we moeten streven naar een goede balans van verantwoordelijkheden in verschillende levensfasen.

Oog voor diversiteit

Daarnaast moeten we oog hebben voor de positie van vrouwen binnen de levensfasen. Er is een kloof tussen vrouwen die economisch zelfstandig zijn en degenen die niet rond kunnen komen. Die laatste groep is kwetsbaar. Als deze vrouwen alleen komen te staan, is de kans dat zij vervallen in armoede groot. Een factor die hiermee samenhangt is opleidingsniveau. Vrouwen zijn bezig aan een inhaalslag. Inmiddels studeren meer vrouwen dan mannen af aan hbo’s en universiteiten. Deze groep is niet probleemvrij: hoe ambitieus ze ook zijn, ze stromen lang niet altijd door naar hogere functies.

Zorgwekkend is de groep vrouwen die laaggeschoold is en aan de onderkant blijft hangen. Vraag is wat er met hun werk gebeurt nu veel ongeschoold werk geautomatiseerd wordt (denk aan caissières). Het zijn ook vaak deze vrouwen die in tijdelijk en onzeker werk zitten, zoals banen op basis van nuluren- en uitzendcontracten. Vrouwen hebben veel vaker dan mannen banen met weinig inkomenszekerheid.

Agenda voor de toekomst

Dit alles leidt wat mij betreft tot 4 agendapunten.

  • Vergroten economische zelfstandigheid van vrouwen.
  • Bevorderen doorstroom vrouwen naar volgende stap in hun carrière: aan de top, maar ook in lagen daaronder.
  • Stimuleren employability en scholing, zeker onder kwetsbare groepen.
  • Beter kunnen combineren van meervoudige verantwoordelijkheden. Nagaan hoe overheid en sociale partners daarin kunnen faciliteren en wat de juiste hulpbronnen zijn (daar hopen we met SER-advies WLT aanzet voor te geven).

Afsluiting

Willen we uit de fase van stagnatie komen, dan is één element cruciaal: dat vrouwen elkaar steunen. Daarom vind ik netwerken als ViP van groot belang.

 

Mariëtte Hamer, Voorzitter SER © Christiaan Krouwels
Werk en privé. Moeder aan het werk aan de keukentafel. Dochtertje is aan het kleuren.