Arbeidsmigratie – een toelichting

Presentatie van Mariëtte Hamer over het SER-advies Arbeidsmigratie, gehouden bij de Algemene Bond Uitzendondernemingen ABU.

13 november 2015
De onderstaande tekst bevat de bouwstenen voor de toespraak van Mariëtte Hamer en is daarom niet bedoeld om letterlijk uit te citeren.

Inleiding

SER-advies eind 2014, maar kende langere geschiedenis en aanloop. Arbeidsmigratie een onderwerp dat raakt aan uitzendsector. Veel migranten en dan met name MOE-landers werken in ons land via uitzendbureaus.

Adviesaanvraag

Drie onderwerpen staan centraal. EU waarschijnlijk voor u meest interessant. Krijgt ook meeste aandacht in presentatie ook omdat het actueel is door de discussie in de EU en Nederlands voorzitterschap eerste helft volgend jaar. Maar wil andere aspecten Kennismigratie en de toekomst van migratie toch ook aandacht geven.

Enkele hoofdpunten

Unanimiteit niet vanzelfsprekend, werkgevers en werknemers andere benadering. Onlangs nog gesproken met delegatie Europees Parlement. Daar bewondering voor die unanimiteit en dialoog in Nederland.

Zakelijke basis: Belangrijk dat er voor is gekozen om de discussie een zakelijke basis te geven

  • Voor de publieke discussie. In het begin van het adviestraject speelde het open gaan van de grenzen voor werknemers uit Bulgarije en Roemenië. Vooral emotionele benadering, weinig op feiten gebaseerd.
  • Voor de discussie binnen de raad. Gezamenlijke analyse, wat is er aan de hand, wat zijn de cijfers, wat zijn de problemen. En dan hoe kunnen die worden aangepakt.

Vertrekpunt: Nederland is een open economie en lid van de EU dus we hebben te maken met vrij verkeer, we hebben te maken met globalisering, met internationaal opererende bedrijven, met een deels internationale arbeidsmarkt.

Die openheid zorgt voor onze welvaart. Vrij verkeer en kennismigranten kunnen voorzien in het oplossen van kwantitatieve en kwalitatieve tekorten op de binnenlandse arbeidsmarkt. Ze kunnen ook nog bijdragen in het beperken van de werkloosheid elders.

Vrij verkeer geeft ook Nederlanders en Nederlandse bedrijven de mogelijkheid in het buitenland te werken.

In goede banen leiden. Zorg ervoor dat de arbeidsmobiliteit voor Nederland, voor zowel werknemers als bedrijven, en voor de migrant positief is.

Actieplan: in volgende sheets.

Casestudies

Zakelijke basis voor discussie over arbeidsmobiliteit
Vraagt om cijfers maar ook om inzicht in rol en betekenis arbeidsmobiliteit. Daarom gekozen voor casestudies.

Westland = tuinbouw. Veel arbeid, procesgebonden. Van oudsher veel migranten. Nu veel MOE-landers. Vooral vrij verkeer van werknemers. Veel bemiddeling door Nederlandse uitzendbureau’s.

Eemshaven = bouw. Groots bouwproject. Twee elektriciteitscentrales. Bouw op deze schaal steeds internationaler. Proces wordt opgeknipt, steeds meer partijen leveren bijdrage. Daar vooral veel detachering door buitenlandse partijen.

Eindhoven. Bekend om technologie, innovatie ook op EU-schaal. Kennismigranten daar centraal thema. Regio Eindhoven is trouwens ook een belangrijke regio wat betreft EU-mobiliteit en dan de niet-kennismigratie. vrij verkeer werknemers zowel wat betreft tuinbouw en logistiek.

Opvallend dat cijfers niet altijd makkelijk te vinden zijn.

Investeren in vertrouwen

Arbeidsmigratie maakt de nodige emoties los. Emoties hebben voor een deel te maken met angst. Is gerelateerd aan de economische crisis. Heeft te maken met onzekerheid over werk en inkomen en toekomstperspectief.

Een economische verhaal over open grenzen, wat resulteert in een optimale arbeidsmarkt en daardoor welvaartswinst maakt in die situatie waarschijnlijk niet veel indruk.

Als er dan ook nog voorbeelden zijn van misbruik en gesjoemel dan is er weinig vertrouwen in de positieve aspecten van arbeidsmobiliteit maar er is dan ook weinig vertrouwen in de EU die de ‘schuld’ daarvan is.

Belang dat arbeidsmobiliteit in goede banen wordt geleid. Dan is maatschappelijke acceptatie mogelijk.

Arbeidsmarktbeleid

Genoemde onderdelen spreken voor zich. Voor arbeidsmobiliteit EU, maar ook voor kennismigratie is van belang dat de binnenlandse arbeidsmarkt goed functioneert. Dat geeft enerzijds welvaart. Anderzijds geeft het een goede basis om met migratie om te gaan. Goede arbeidsmarkt maakt het makkelijker om migranten te accepteren en dat maakt het voor migranten weer makkelijker om voor Nederland te kiezen.

Actieplan bevordering eerlijke arbeidsmobiliteit in de EU
Handhaving is belangrijk onderdeel van dit plan. Niet verrassend. Handhaving is belangrijk voor vertrouwen. Handhaving is ook belangrijk voor level playing field. Dat level playing field wordt verstoord door misbruik.

Ander aspect is informatie. Informatie over wat wel mag en wat niet en over wat gebruikelijk is. Kennis maakt misbruik minder makkelijk.

Derde aspect betreft de regels. Passen die nog?

In uitwerking onderscheid naar vrij verkeer werknemers en detachering.

Actieplan: Vrij verkeer werknemers

Belangrijk: EU-werknemer in Nederland wat betreft rechten en plichten gelijk aan Nederlandse werknemer. Hier geldt het werklandbeginsel.

Hier is in het verleden heel veel mis gegaan. Ook wat betreft de uitzendbureaus. Onderzoek door de Tweede Kamer (LURA) heeft dat aangetoond, maar ook later nog diverse onderzoeken en berichten. Dat ging over loon, arbeidsomstandigheden, huisvesting, inhoudingen, noem maar op.

Veel verbeterd door zelfregulering:
Stichting Normering Arbeid (SNA),
Stichting Naleving CAO voor Uitzendkrachten (SNCU),
Stichting Normering Flexwonen (SNF)
Ook ABU, de NBBU (Nederlandse Bond van Bemiddelings- en Uitzendondernemingen) en VIA (Vereniging [van experts in de ] Internationale Arbeidsbemiddeling).

Glastuinbouw, LTO, bonden en bedrijven belangrijke stappen gezet.

Ook wetgeving: aanpak malafide uitzendbureaus, wet aanpak schijnconstructies.

In interview in kader van deze dag aangegeven: Te vaak gaat het echter nog mis. Handhaving is daarom echt noodzakelijk. Het helpt ook als ondernemers zelf de misstanden die zij bij andere zien benoemen en het goede voorbeeld geven.”

Tegengaan Doorgeschoten gebruik flexvormen is onderdeel Sociaal akkoord. Geldt ook voor scholing flexwerkers. Uit allerlei onderzoek komt dat flexwerkers minder scholing ontvangen. Is nadelig voor die flexwerkers maar uiteindelijk ook voor werkgevers want slecht opgeleid personeel.

Inburgering: moeilijk punt, EU-burgers geen inburgeringsplicht. Wel belangrijk voor migranten die hier langer blijven, zeker ook als er kinderen in het geding zijn. Rol gemeentes. Maar werkgevers kunnen ook rol spelen al is het maar via informatie en vraagbak.

Benutting kwalificaties. Veel migranten te hoog geschoold voor het werk dat ze doen. Zou beter zijn als die kwaliteiten beter zouden worden benut. Zowel voor Nederland als voor migrant zelf in de vorm van werk dat meer bevrediging en perspectief geeft.

Actieplan: Vrij verkeer diensten/detachering

Anders dan vrij verkeer werknemers. Gedetacheerde werknemer: arbeidsvoorwaarden conform harde kern arbeidsvoorwaarden (zoals loon, vakantie, arbo) maar sociale zekerheid blijft gerelateerd aan buitenland, geldt ook voor pensioen. Woonlandbeginsel. Daardoor verschil in kosten met Nederlandse werknemers, wordt soms nog versterkt door verschillen in belasting wetgeving.

De casus Eemshaven laat zien dat er de nodige misstanden zijn bij detachering geldt ook voor bijv. de wegenbouw A2 Maastricht. Hangt samen met onduidelijkheid regels, onvoldoende handhaving, onvoldoende internationale samenwerking. Handhavingsrichtlijn biedt daar mogelijkheden voor verbetering.

Echter ook kijken naar de regels.

Detachering volgens detacheringsrichtlijn is tijdelijk. Maar wat is tijdelijk? Een jaar, 2 jaar, vier jaar? Wanneer gaat detachering eigenlijk over in migratie?

Gekoppeld aan de coördinatieverordening sociale zekerheid. Daardoor is het mogelijk dat gedetacheerde werknemers 2 jaar aangesloten blijven bij de sociale zekerheid in het herkomstland en dar premie betalen. Mbt tijdelijkheid ook kijken naar die 2 jaar.

Aanpassing Detacheringsrichtlijn ook onderwerp in EU. EU-commissie moet binnenkort komen met een labour mobility package. The package aims at supporting labour mobility and tackling abuse by means of better coordination of social security systems, the targeted review of the Posting of Workers Directive and an enhanced EURES.

En minister Asscher is van plan het aan te kaarten tijdens het Nederlandse voorzitterschap.

Aansluiting bij sociale zekerheid in herkomstland en vrijstelling in werkland loopt via A1-verklaring. Is niet goed georganiseerd in EU. Sommige landen verstrekken verklaring heel soepel. Bron van misbruik.

Informatierichtlijn. Belang van informatie eerder genoemd. Belangrijk dat deze richtlijn beter benut wordt en beter wordt toegesneden op gedetacheerde werknemers.

Kennismigranten van buiten de EU

Nu de twee andere onderdelen van het advies. Verdienen meer aandacht maar gelet op de tijd. Van de kennismigranten ongeveer de helft afkomstig uit de EU en de helft van buiten de EU.

Aandacht uitvoering o.a. betrekking op specifieke omstandigheden en hoe daarmee om te gaan binnen de regels (geen voorbeelden). Gaat voor deel ook om houding.

Voor veel kennismigranten is NL niet de eerste optie. Als men voor Nederland kiest dan is regio of instituut wel vaak de eerste voorkeur.
SER enige tijd geleden advies uitgebracht over buitenlandse studenten. Buitenlandse studenten potentieel belangrijke groep voor leveren kennismigranten. Heeft o.a. geleid tot overheidsprogramma (OCW). Dat beleid ook met rol voor regio’s/universiteit maar onder het label Nederland om elkaar te versterken.

Toekomst arbeidsmigratie

Blijvende migratiedruk behoeft, gelet op de huidige vluchtelingencrusis, geen uitleg denk ik. Invloed technologie onduidelijk en onzeker. Nieuw advies onderwerp voor de SER.

Afsluiting

Brede arbeidsmarktbeleid dat eerder genoemd is ook van belang voor de toekomst van arbeidsmigratie.

Een sterke binnenlandse arbeidsmarkt maakt arbeidsmobiliteit mogelijk. Naleving van regels en handhaving van die regels is daarvoor ook noodzakelijk.

De flexsector speelt een belangrijke rol op die arbeidsmarkt. Enerzijds door de daadwerkelijke bemiddeling en anderzijds door het beeld dat in het land leeft over flexarbeid en arbeidsmobiliteit. Ik wens u veel succes bij het vervullen van beide rollen.

Ik dank u voor u aandacht.

 

Mariëtte Hamer, Voorzitter SER © Christiaan Krouwels
Arbeidsmarkt. Onderweg naar het werk.