SERmagazine

Medezeggenschap in coronatijd: blijf elkaar opzoeken

Medezeggenschap is in coronatijd niet bij ieder bedrijf top of mind. Bestuurders hebben soms ‘wel iets anders aan hun hoofd’, or-leden hebben door het thuiswerken minder zicht op wat er gebeurt. Toch is medezeggenschap in crisistijden minstens zo belangrijk als anders. De SER-Commissie Bevordering Medezeggenschap bracht er een handreiking over uit.

Berber Bijma

Vincent Huijsdens
Vincent Huijsdens,
ict-ondersteuner en één van de dertien or-leden bij PRA Health Sciences
Robbert van het Kaar
Robbert van het Kaar,
onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam en lid van de SER-Commissie Bevordering Medezeggenschap (CBM)
 
 

Plots vergaderde de ondernemingsraad iedere week, vertelt Vincent Huijsdens. Hij is een van de dertien or-leden bij PRA Health Sciences, een bedrijf in geneesmiddelenonderzoek met vestigingen in onder meer Groningen en Assen. PRA heeft zo’n 900 medewerkers; Huijsdens is ict-ondersteuner in Assen.

“De or werd in de eerste weken van de crisis iedere week door de directie bijgepraat over de situatie in het bedrijf. Onze kliniek in Groningen, waar medicijnen worden uitgetest op proefpersonen, moest dicht omdat het naastgelegen Martiniziekenhuis niet langer kon fungeren als back-up voor als er iets misgaat met een proefpersoon. De medewerkers van de kliniek kwamen dus grotendeels thuis te zitten.”

‘Als or werden wij goed op de hoogte gehouden’

Huijsdens vervolgt: “Het bedrijf regelde voor iedereen een laptop, zodat mensen thuis met studie aan de slag konden. Zo ging het eigenlijk steeds: nog voor wij als ondernemingsraad ergens om vroegen, had de directie het al geregeld. Al in de eerst week van de lock down konden mensen een monitor of een goede stoel mee naar huis nemen als dat nodig was. Van ons als or werd niet heel veel gevraagd, maar we werden wel goed op de hoogte gehouden.”

Lees door onder de foto

Medezeggenschap in coronatijd: blijf elkaar opzoeken
© Shutterstock

Medezeggenschap inzetten of: ‘niet zeuren, maar poetsen’?

Medezeggenschap in coronatijd had de afgelopen tijd twee gezichten, vertelt Robbert van het Kaar. Hij is als onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam gespecialiseerd in het functioneren van ondernemingsraden en daarnaast lid van de SER-Commissie Bevordering Medezeggenschap (CBM), die onlangs de handreiking Overleg or en bestuurder over de gevolgen van COVID-19 uitbracht.

“Sommige bedrijven hebben gebruik gemaakt van de creativiteit van hun medewerkers en hun ondernemingsraden en zo de medezeggenschap goed vormgegeven. Andere managers waren meer van ‘niet zeuren, nu even poetsen’, alsof medezeggenschap een luxe is die je je in coronatijd even niet kunt permitteren. Als je kijkt naar het verhaal van PRA Health Sciences is er misschien nog een derde categorie: or’s die goed op de hoogte werden gehouden, maar zelf niet veel in actie hoefden te komen.”

‘Sommige bedrijven gebruikten de creativiteit van hun medewerkers en hun ondernemingsraden’

Medezeggenschap frustreren is niet verstandig in crisistijd

‘Even geen tijd’ voor medezeggenschap klinkt in crisistijden misschien begrijpelijk, maar is ook uit welbegrepen eigenbelang van bestuurders geen verstandige keuze, zegt Van het Kaar. “In crisistijd gebeuren er al genoeg spannende dingen in een bedrijf. Daar wil je niet nog eens extra spanning bij door de medezeggenschap te frustreren. En wie weet nu het beste wat er tijdens die crisis gebeurt met de thuiswerkers en bij mensen op de werkvloer, welke behoeften er zijn op het gebied van arbeidsomstandigheden en arbeidsvoorwaarden? Dat is de or als vertegenwoordiging van de werknemers. Práát daar dus alsjeblieft over.”

Handreiking in sneltreinvaart gemaakt

De CBM maakte deze zomer in sneltreinvaart de handreiking voor bestuurders, ondernemingsraden en vakbonden over medezeggenschap in coronatijd. Het snelle en soepele proces van de totstandkoming logenstrafte alle vooroordelen over “stroperige processen bij de SER”, stelt Van het Kaar tevreden vast. Bij de handreiking waren alle geledingen van de CBM betrokken: werkgevers, werknemers en kroonleden. “En ook secretariaat, vormgeving en voorlichting hebben snel geschakeld.”

Respecteer bevoegdheden en durf een beetje soepel te zijn

De belangrijkste boodschap van de handreiking is: respecteer als or, vakbond en bestuurder ieders bevoegdheden en de grenzen daarvan en durf in crisistijden ook een beetje soepel te zijn. Van het Kaar: “Voor een manager is het niet handig om in moeilijke tijden in te zetten op command and control, voor een ondernemingsraad is het verstandig niet de hakken in het zand te zetten of alleen te blijven hangen in de details van bijvoorbeeld een thuiswerkvergoeding. Samen moet je durven nadenken over het grotere plaatje: bestaat dit bedrijf over twee jaar nog en hoe ziet het er dan uit?”

‘Samen moet je in crisistijd durven nadenken over het grotere plaatje’

Rol van or bij thuiswerken

Bij PRA Health Sciences waren juist de details van het thuiswerken voor medewerkers weleens aanleiding om bij de or aan de bel te trekken, vertelt Huijsdens. “Thuiswerkers hebben bij ons weleens geklaagd dat ze geen vergoeding kregen voor koffie of elektriciteit.” Belangrijker zaken speelden ook: de persoonlijke beschermingsmiddelen, die laboratoriummedewerkers altijd gebruiken, waren ineens heel moeilijk te krijgen. Huijsdens prijst de actieve houding van de directie ook daarin: “Tegen de tijd dat een probleem op ons bord kwam, was het vaak al opgelost.”

Een taaier probleem, waar de or nog niet goed zicht op heeft, vormen de psychische gevolgen van het thuiswerken. Huijsdens: “Medewerkers hebben meer vrijheid gekregen om hun dag flexibel in te delen en wie echt niet thuis kon werken, mocht op kantoor komen. Maar hoe het echt met mensen gaat, zie je als or niet makkelijk.”


Meer lezen? SERmagazine verschijnt ook 5 keer per jaar als papieren tijdschrift.


Hoe blijf je zichtbaar op afstand?

“Wij hebben er als or wel over gesproken hoe we juist in deze tijd signalen van medewerkers kunnen opvangen”, vervolgt Huijsdens. “We willen in ieder geval zichtbaar zijn. Dat doen we via ons intranet en met een wekelijkse nieuwsbrief. We merken wel dat mensen meer dan voorheen reageren als wij een bericht uitsturen, bijvoorbeeld over een instemmingsaanvraag die bij de or is binnengekomen. De reacties die daarop binnenkomen, gaan dan vaak wel over de inhoud van die instemmingsaanvraag. Andere signalen binnenkrijgen is in deze tijd echt lastiger. Ik werk zelf nu halve dagen thuis. Op kantoor zit ik naast de koffieautomaat en lopen mensen makkelijker even binnen als ze iets voor de or hebben.”

‘Hoe het echt met mensen gaat, zie je als or niet makkelijk’

Medezeggenschap kan ondersneeuwen; blijf het gesprek zoeken

Medezeggenschap staat door de coronacrisis wel onder druk, maar zal in Nederland niet snel “op systeemniveau ten onder gaan”, stelt Van het Kaar. “Nederland is polder, polder, polder. Dat zit diep verankerd.” In individuele bedrijven kan de medezeggenschap wel (tijdelijk) ondersneeuwen door de druk van de crisis. “Blijf van beide kanten het gesprek zoeken en blijf als bestuurder de or faciliteren, ook in scholing.”

Huijsdens sluit zich daarbij aan: “Zoek als or formeel en informeel contact met het management. Dat was voor de coronacrisis al van waarde en is het nu helemaal. En zorg dat medewerkers weten wie in de or zit en dat ze de or-leden ook informeel weten te vinden.”


Handreiking ‘Wat mag, moet en kan?’

De handreiking die de SER-Commissie Bevordering Medezeggenschap heeft gepubliceerd gaat in op medezeggenschap in coronatijd. Door de crisis moeten bedrijven vaak snellere en andersoortige maatregelen nemen dan voorheen. Overheidsmaatregelen kunnen de speelruimte van or en bestuurder beperken. De handreiking gaat onder meer over de NOW-regeling, veilig en gezond (thuis)werken met inachtneming van privacy, het veranderen van arbeidsvoorwaarden en reorganisaties. De handreiking gaat ook in op de gevolgen van de coronacrisis voor het werk (en de scholing) van de or en op de verdeling van verantwoordelijkheden tussen directie, or en vakbonden.