SERmagazine

Ed Nijpels, voorzitter Borgingscommissie Energieakkoord: ‘Energietransitie gaat sneller dan verwacht’

De energietransitie gaat sneller dan veel mensen denken. Ed Nijpels, voorzitter van de Borgingscommissie Energieakkoord, is nog steeds optimistisch. ‘Burgers en bedrijven nemen het heft in eigen hand.’ Om ook de lastigste doelstellingen van het akkoord te realiseren, zijn onlangs nieuwe en aangescherpte afspraken gemaakt.
Dorine van Kesteren

In zijn lange loopbaan heeft Ed Nijpels, voorzitter van de Borgingscommissie Energieakkoord, al voor heel wat hete vuren gestaan. Als minister van milieu, burgemeester en commissaris van de Koningin maakte hij het nodige mee. Ook was hij voorzitter van commissies die zich bogen over gevoelige kwesties als de ontpoldering van de Hedwigepolder en de uitbreiding van het haven- en industriegebied in Moerdijk. Maar niet eerder had hij te maken met zóveel verschillende partijen en zóveel verschillende belangen als rond het Energieakkoord.Deze klus is bestuurlijk extra ingewikkeld omdat er maar liefst 47 partijen bij betrokken zijn, die vaak principieel niet op één lijn zitten, zegt Nijpels in zijn werkkamer in het SER-gebouw. ‘De maatschappelijke relevantie is groot: de energietransitie is de ingrijpendste transformatie sinds de Industriële Revolutie. Het is mijn taak om erop toe te zien dat de partners de 175 afspraken van het akkoord, inclusief alle deelafspraken, daadwerkelijk uitvoeren. Daarbij komt het complete arsenaal aan onderhandelingstechnieken kijken. Soms moet ik mensen een aai over hun bol geven, soms overreden en soms met elkaar opsluiten in een kamer om te zorgen dat ze er samen uitkomen.’

Vergrootglas

De voortgang van het Energieakkoord ligt al vanaf dag één onder een vergrootglas. Afgelopen najaar, na de presentatie van de Nationale Energieverkenning, was het weer raak. De planbureaus concludeerden dat extra maatregelen nodig waren voor twee van de vijf hoofddoelstellingen. ‘In die discussie werd vaak vergeten dat drie van de vijf doelstellingen wél binnen bereik lagen, en dat de afspraken voor de overige twee – over hernieuwbare energie en energiebesparing – voor 80 respectievelijk 55 procent op schema lagen. Dus ook daar maakten we wel degelijk vorderingen.’

Over het algemeen vindt Nijpels de media te pessimistisch over de voortgang van het akkoord. De werkelijkheid laat volgens hem een ander beeld zien. ‘In het Energieakkoord is afgesproken om in 2020 een kostenreductie van 40 procent te realiseren voor de aanleg van windparken op zee. Wat blijkt? We hebben nu al een kostenreductie van 47 procent behaald. Dat komt onder andere doordat de installatietechniek en ook de turbines en wieken van de windmolens voortdurend worden verbeterd. Een ander voorbeeld is de explosieve groei van het aantal zonnepanelen op de daken van particulieren.’

Een volgend kabinet is ook
gebonden aan het Energieakkoord


‘Mijn stelling is dat de energietransitie veel sneller gaat dan iedereen verwacht. Burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties nemen het heft in eigen hand, onder meer door massaal decentraal energie op te wekken. Niet voor niets investeren steeds meer grote beleggers, zoals pensioenfondsen, in niet-fossiele bestemmingen. De grote energiebedrijven zoeken naar nieuwe bedrijfsmodellen, waarbij ze hun bedrijven splitsen in een duurzame en een fossiele tak. Dat is nodig omdat ze worden ingehaald door de maatschappelijke realiteit.’

Extra maatregelen

De partners van het Energieakkoord hebben inmiddels wel onderhandeld over extra maatregelen, die het volgens Nijpels mogelijk maken om alle vijf doelstellingen van het Energieakkoord voor 2020 en 2023 te realiseren. De meeste ingrepen draaien om energiebesparing. Zo moeten energie-intensieve bedrijven met duidelijke, concrete besparingsplannen komen. Er komen twintig extra toezichthouders om de Wet milieubeheer beter te handhaven. Volgens deze wet moet een bedrijf iedere energiebesparende maatregel nemen die het binnen vijf jaar kan terugverdienen. Daarnaast komt er meer subsidie om woningen en bedrijfspanden energiezuinig te maken.

Andere maatregelen moeten de weg vrijmaken voor windmolens op land. ‘Dan gaat het vooral over het organiseren van draagvlak. Laat mensen bijvoorbeeld in een vroeg stadium meedenken over de locatie en de omvang van een windmolenpark en bied hun financiële participatie.’

Verder komt er extra subsidie beschikbaar voor kleinschalige duurzame energie. Burgers en bedrijven die zelf duurzame energie willen opwekken, bijvoorbeeld via zonneboilers, biomassaketels, palletkachels en warmtepompen, kunnen hierop een beroep doen. Ook de zogeheten postcoderegeling wordt verruimd. De regeling geeft korting op de energiebelasting voor duurzame energie die mensen samen in hun wijk opwekken, bijvoorbeeld via zonnepanelen op het dak van de plaatselijke sporthal.

Vóór 1 april rekenen de planbureaus het effect van de extra maatregelen door. Nijpels: ‘Als dan blijkt dat dan nog niet alle gaten zijn gedicht, grijpt minister Kamp van Economische Zaken in. Bijvoorbeeld met verplichtende maatregelen voor de industrie en woningeigenaren.’

Consistent beleid

In 2017 zijn er Tweede Kamerverkiezingen. Maar ook het nieuwe kabinet en de nieuwe Tweede Kamer zijn volgens Nijpels gebonden aan het Energieakkoord. ‘De partijen bij het akkoord mogen erop vertrouwen dat de regering een consistent energiebeleid voert. Het was juist een van de hoofddoelen van het Energieakkoord om een einde te maken aan het zwabberende beleid.’

Het Energieakkoord is een bouwwerk waarvan geen plankje kan worden weggehaald. ‘Wind op zee is een van de hoekstenen. De bouw van windmolenparken op zee loopt helaas vertraging op nu de Eerste Kamer de Stroomwet heeft afgestemd. Een merkwaardige beslissing, omdat de splitsing van energiebedrijven in een productie- en een netwerktak die men hiermee beoogde tegen te houden, al in de oude wet is geregeld.’

Sinds de Klimaattop in Parijs is ook de discussie over de sluiting van kolencentrales weer opgelaaid. In het Energieakkoord staat dat de vijf oudste centrales dichtgaan voor juli 2017. Eind november nam de Tweede Kamer echter een motie aan waarin het kabinet de opdracht krijgt om alle Nederlandse kolencentrales ‘uit te faseren’. Nijpels: ‘Kamp heeft gezegd dat hij die motie gaat uitvoeren. Als hij dat op een verstandige manier doet, in nauw overleg met alle betrokkenen, leidt dat alleen maar tot versterking van het Energieakkoord. Dan komen wij eerder tot een steenkolenvrije energieopwekking in ons land.’


Energieakkoord: de stand van zaken

Het Energieakkoord voor duurzame groei is in 2013 gesloten tussen sociale partners, overheden, brancheorganisaties, natuur- en milieuorganisaties en andere stakeholders. Het akkoord kent vijf hoofddoelstellingen: een energiebesparing van gemiddeld 1,5 procent per jaar, een extra besparing van 100 petajoule tot 2020, 14 procent duurzame energie in 2020, 16 procent duurzame energie in 2023 en ten minste 15.000 nieuwe voltijdsbanen, voornamelijk in de installatie-, bouw- en duurzame energiesector.

De Borgingscommissie Energieakkoord brengt jaarlijks een voortgangsrapportage uit over de voortgang van alle afspraken. Daarnaast brengen de planbureaus in oktober de Nationale Energieverkenning (NEV) uit, die de stand van zaken van de Nederlandse energiehuishouding schetst en ook inzicht geeft in de realisatie van de doelen van het Energieakkoord. In het najaar van 2016 wordt bovendien geëvalueerd hoe het systeem van het Energieakkoord functioneert.

Het kabinet heeft in het recent verschenen Energierapport zijn plannen voor het energiebeleid voor de (middel)lange termijn uiteengezet. Hierop kunnen alle stakeholders commentaar leveren in de energiedialoog. Deze dialoog mondt uit in de Energiebeleidsagenda, die het kabinet in de tweede helft van dit jaar presenteert. Ook zal het kabinet laten weten hoe het uitvoering geeft aan de Urgendauitspraak, waarin de rechter bepaalde dat de overheid de uitstoot van broeikasgassen in 2020 met 25 procent moet hebben teruggebracht: een ambitieuzer doel dan de 21 procent die volgens het Energieakkoord in 2020 moet zijn bereikt.