SER houdt dialoogbijeenkomst met en over chronisch zieke werkenden: chronisch zieken horen erbij

Het aantal chronisch zieken in Nederland groeit. Hoe kunnen we hen aan het werk houden en krijgen? Op die vraag van het kabinet zoekt de SER een antwoord. Drie ‘experts’ geven een voorproefje.

Corien Lambregtse

Diabetes managen

Gea van Nimwegen is HRM-adviseur en projectleider Diabetes en Werk bij de Diabetesvereniging Nederland (DVN). Ze weet uit eigen ervaring hoe het is om een chronische ziekte te hebben en dat te combineren met een baan. ‘Ik heb sinds mijn 23ste diabetes. Ik heb mijn leven nooit aan de ziekte aangepast, maar heb geleerd ermee om te gaan. Ik heb bijvoorbeeld meer insuline nodig als ik stress heb. Gelukkig heb ik geen complicaties, maar elke diabetes is anders. Voor iedereen met diabetes geldt dat je de ziekte zelf moet managen.’

Bij de DVN is het redelijk ‘gewoon’ om diabetes te hebben. Maar dat geldt lang niet voor alle bedrijven en organisaties. ‘Veel mensen met diabetes durven niet open te zijn over hun ziekte. Ze zijn bang dat ze erop worden afgerekend. Wij krijgen vaak de vraag van mensen met diabetes of ze in een sollicitatiegesprek hun ziekte moeten noemen. Het is niet verplicht, maar het zou natuurlijk fijn zijn als het kan. Met diabetes kun je een hypo krijgen. Het is belangrijk dat een naaste collega weet wat hij zo nodig moet doen.’

Sommige werkgevers hebben een negatief beeld bij chronisch zieke werknemers. Van Nimwegen: ‘Ze denken dat die werknemers vaker absent zijn en minder aankunnen. In de praktijk hoeft dat helemaal niet waar te zijn. Werkgevers zouden meer van chronische ziekten moeten weten, ook omdat er steeds meer mensen zijn die zo’n aandoening hebben. Iedereen heeft het over duurzame inzetbaarheid. Dat lukt alleen als we vanaf het begin goed met chronische ziekten omgaan. Werkgever en werknemer kunnen samen naar oplossingen zoeken en daarmee uitval voorkomen. Daarom start de DVN binnenkort een adviesdesk voor werknemers en werkgevers met vragen over diabetes en werk. We bieden coaching en informatie, trainen bedrijfsartsen en werkgevers en proberen zo vooroordelen weg te nemen.’

Maatschappelijke plicht

MN, een van de grote pensioenuitvoerders en vermogensbeheerder van Nederland, is een bedrijf dat veel aandacht heeft voor chronisch zieken en in het algemeen voor vitaliteit. Puck Bossert is er sinds 2,5 jaar HR-directeur. ‘Wij vinden het een maatschappelijke plicht om mensen met chronische ziekten en beperkingen een plaats te bieden. Wij zijn niet zo bang dat iemand minder presteert. Bij een sollicitatiegesprek kijken we vooral naar de kennis en competenties van de medewerker. Mocht er sprake zijn van een aandoening, dan vinden wij het vooral belangrijk hoe die persoon met zijn aandoening omgaat. Is de sollicitant er zelf open over? Wat heeft hij nodig om zijn werk te kunnen doen? Geeft hij tijdig zijn grenzen aan?’

MN heeft allerlei middelen beschikbaar om mensen te ondersteunen. ‘Aangepaste stoelen, zit-/ sta-bureaus, verwarmde muizen en voetensteunen. Ook kunnen medewerkers altijd een beroep doen op de fysiotherapeut of haptonoom. We stimuleren medewerkers om veel te bewegen en mee te doen aan bedrijfsfitness, want bewegen kan het ziekteproces vertragen en pijnklachten verminderen. Als een medewerker toch uitvalt, dan verwachten we dat hij in contact blijft met het werk. Over het algemeen valt het overigens heel erg mee met die uitval. Vaak zijn chronisch zieken uiterst gemotiveerd om te werken.’

MN gaat uit van vertrouwen. ‘Het is prima dat iemand die chronisch vermoeid is, ’s middags gaat slapen en ’s avonds een paar uur werkt.

Werkgevers ontkomen er niet aan om mensen
met diabetes, reuma of kanker in dienst te nemen


Als we denken dat iemand het vertrouwen misbruikt, dan gaan we daar het gesprek wel over aan.’ Volgens Bossert horen alle bedrijven hun maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen. ‘Elk bedrijf kan wat doen, zowel grote als kleine. Niet elk bedrijf kan bedrijfsfitness aanbieden, maar je kunt misschien wel een vergoeding geven voor een fitnessabonnement. Of mensen met het Down-syndroom in dienst nemen, zoals de supermarkt bij mij in de buurt heeft gedaan.’ Dat kost aan de ene kant wat, maar aan de andere kant levert het ook wat op. ‘MN streeft ernaar een bedrijf met een sociaal gezicht te zijn. Daar doen we veel aan.’

Doordat het aantal mensen met chronische ziekten toeneemt, ontkomen werkgevers er volgens Bossert niet aan om mensen met diabetes, reuma of kanker in dienst te nemen. ‘Iedereen kent wel iemand die zo’n ziekte heeft. Ik denk dat de maatschappelijke bewustwording groeit dat wij allemaal de plicht hebben iets voor de medemens te doen.’

Succesfactoren

Iemand die zelf een chronische ziekte heeft en daarmee om leert gaan, kan ook iets voor anderen betekenen. Annemiek de Crom was fysiotherapeut en atletiekcoach toen ze reumatoïde artritis kreeg. Ze werkte wel door, zij het minder uren, maar toen haar contract afliep werd het niet verlengd. Ze had nog een paar andere banen, voor ze in 2008 een bedrijf voor counselling en coaching startte voor mensen met reuma.

‘Een veelvoorkomende klacht bij chronisch zieken is vermoeidheid. Ik leer mensen slim om te gaan met hun energie zodat ze de dingen kunnen doen die ze heel graag willen doen. Bijvoorbeeld door op hun werk afspraken te maken over taken in plaats van uren. Of door afspraken te maken over wanneer iets af moet zijn.’

De Crom heeft ontdekt dat er drie succesfactoren zijn die bepalend zijn voor de manier waarop een chronisch zieke werknemer optimaal functioneert. ‘Succesfactor 1: de band met je leidinggevende. Het is noodzakelijk dat je door je leidinggevende wordt gesteund. Succesfactor 2: erken je grenzen. Als je te lang op de uiterste grens functioneert, gaat het fout. Succesfactor 3: communicatie. Hoe duidelijk ben je over je ziekte? Eigenlijk willen collega’s en werkgever maar één ding weten: wat kan ik van je verwachten? Als dat niet duidelijk is, ontstaan er gemakkelijk fricties. Voorkom dat door heldere afspraken te maken.’

Volgens De Crom gaan bedrijven en organisaties tegenwoordig al beter om met medewerkers die tijdens hun loopbaan een chronische ziekte krijgen. Maar ze begrijpt dat werkgevers huiverig zijn om iemand aan te nemen met een chronische ziekte, terwijl ze ook een gezonde kandidaat kunnen kiezen. ‘Ik zou het toejuichen als het voor werkgevers makkelijker wordt om een chronisch zieke werknemer in dienst te nemen, bijvoorbeeld doordat de overheid het risico van doorbetaling bij uitval door de chronische ziekte overneemt. Je wilt als werkgever nu eenmaal niet het risico lopen dat je bij uitval van die werknemer hoge kosten krijgt waar je niks aan kunt doen.’

Zij vindt het jammer dat de angst voor risico’s regeert. ‘Je kunt ook van een positiever scenario uitgaan. Als mensen aan het werk zijn, worden veel andere klachten voorkomen. Eenzaamheid en depressie bijvoorbeeld. Werk levert arbeidsvreugde en welzijn op. Ik ben geen econoom, maar ik zou denken dat die besparingen en opbrengsten wel opwegen tegen de kosten.’


Adviesaanvraag chronisch zieke werknemers

Bijna 5,3 miljoen Nederlanders hebben een of meer chronische aandoeningen. Hoe krijgen en houden we ze aan het werk? Dat is de centrale vraag die beantwoord moeten worden in het SER-advies Chronisch zieke werkenden. Een van de activiteiten die de SER-commissie Chronisch zieke werknemers onder leiding van kroonlid Louise Gunning hiervoor onderneemt, is een dialoogbijeenkomst met betrokkenen, die half december plaatsvindt.