4 november 2010, SER-gebouw Den Haag
Ook dit najaar organiseerden de SER en het Verwey-Jonker Instituut weer gezamenlijk de Verwey-Jonker/SER Lezing, in vervolg op de successen van de lezingen van 2008 en 2009. Deze derde editie vond plaats op donderdag 4 november 2010.
Gastheer Alexander Rinnooy Kan introduceerde het thema van de derde Verwey-Jonker/SER als een ‘onweerstaanbare mix’: Kenniseconomie en emotiecultuur. ‘Verwey-Jonker/SER Lezingen staan voor interessante en pittige betogen, en dat zal ook dit jaar weer het geval zijn.’ Voordat econome Esther-Mirjam Sent en psychologe Agneta Fischer hun lezingen in de fris gerenoveerde Raadszaal begonnen, kreeg historica Margit van der Steen het woord. Zij verzorgde de aftrap met een korte schets van het veelzijdige leven van Verwey-Jonker. In februari 2011 verschijnt haar biografie ‘Drift en Koers. De levens van Hilda Verwey-Jonker (1908-2004)’.
Verlammend wantrouwen
Vervolgens was het woord aan Esther-Mirjam Sent. Met haar betoog Kennis + economie = kenniseconomie? liet zij de zaal kennismaken met de huidige staat van onze kenniseconomie. Zij waarschuwde voor de toenemende kloof tussen de individuele beleving van burgers en de steeds complexere kenniseconomie. ‘Ons perverse verlangen naar controle wordt afgedekt met een overmatige regelgeving en belemmert de ontwikkeling en de creativiteit van de wetenschap,’ aldus Sent. Over creativiteit en toevalligheid bleek Sent nog enkele mooie anekdotes in petto te hebben, zoals de ontdekking van de magnetron en viagra. Op de vraag hoe we ons als samenleving bevrijden uit de ‘controleerkramp’, hield Sent de zaal voor dat we ons hoe dan ook niet mogen laten gijzelen door angst. We moeten meer vertrouwen bouwen en het is hoog tijd dat we ons ‘ontorganiseren’.
Emotieloze cultuur Daarna was het woord aan Agneta Fischer. Aan de hand van de angstige reacties van de toeschouwers op een schreeuwende man tijdens de dodenherdenking dit jaar, schetste zij hoe onze emoties werken. Veel van ons gedrag is gebaseerd op eerdere ervaringen. Fischer stelde dat emoties en ratio niet meer tegenover elkaar staan, emoties zijn niet een puur primitieve impuls. Emoties zijn informatiedragers en gebaseerd op rationele oordelen. Bovendien hebben mensen emoties als nieuwsgierigheid, interesse en trots nodig om bijvoorbeeld kennis te wíllen vergaren. Fischer betoogde dat emoties en emotiekennis de creatieve elementen van onze kenniseconomie zijn en niet onderschat mogen worden. Dat zou al moeten beginnen op school, waar leraren niet alleen kennis, maar ook passie moeten overdragen.
Oplossingen Na de prikkelende betogen hadden veel bezoekers vragen en opmerkingen. De toehoorders wilden meer weten over eventuele oplossingen voor de aangedragen problemen. Een daarvan was de vraag hoe de kenniseconomie emoties kan mobiliseren en hoe creativiteit kan floreren. Beide spreeksters benadrukten het belang van positieve emoties als nieuwsgierigheid en avonturierzin die kennis en wetenschap stimuleren. Tegelijkertijd gedijt creativiteit niet in een vrijgevochten cultuur, maar in geborgenheid, in ‘veilige havens’ die de overheid helpt creëren.