De SER is in 1950 bij wet opgericht. Dat was na een lange periode van discussie over de sociale en economische orde in Nederland. Die ging vooral over de rol die de overheid en maatschappelijke organisaties daarin moesten spelen.
Het was de tijd van de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. De zware economische crisis van de jaren dertig lag nog vers in het geheugen. Men was het er in brede kring over eens: de overheid moet zich meer gaan bemoeien met economische groei, werkgelegenheid en sociale zekerheid.
Maar ook was duidelijk: de overheid kan dit niet alleen. Ze kan die zware taak slechts waarmaken door het bedrijfsleven (ondernemers en werknemers) blijvend bij het oplossen van deze maatschappelijke vraagstukken te betrekken.
Oprichting
Deze grotere betrokkenheid van ondernemers en werknemers bij het sociaal-economisch beleid is in 1950 vastgelegd in de Wet op de bedrijfsorganisatie. Met deze wet is de SER opgericht. Via de SER krijgt het bedrijfsleven (ondernemers en werknemers) een adviserende taak. Ook krijgt het bedrijfsleven bestuurlijke bevoegdheden: zij krijgt dan de mogelijkheid om product- en bedrijfschappen (PBO’s) op te richten. In deze schappen kunnen ondernemers en werknemers gemeenschappelijke zaken regelen die zij belangrijk vinden voor hun eigen sector.