Een pragmatische idealist
Margo Vliegenthart is al haar hele leven met de publieke zaak bezig, maar nu dwingt haar gezondheid haar om afscheid te nemen van de SER. Portret van een pragmatische idealist. ‘Haar vertrek is een verlies.’
Dorine van Kesteren
Ze is betrokken. Vraag mensen naar Margo Vliegenthart en dat is het eerste wat ze zeggen – of anders wel het tweede. Betrokken bij de samenleving, bij mensen en de SER als instituut. Iemand met een enorme drive om mensen en hun uiteenlopende belangen te verenigen. Als kroonlid voelde ze zich daarom als een vis in het water. Na haar benoeming in 2004 werkte Vliegenthart mee aan talloze adviezen, waarvan sommige – het Ontslagrecht (2006) en de AOW (2009) – regelrechte hoofdpijndossiers waren. Maar ook in de lastigste adviestrajecten bleef ze onvermoeibaar strijden om partijen tot elkaar te brengen, en was diep geraakt als dat niet lukte. Collega-kroonlid Ferdinand Grapperhaus herinnert zich dat hij bij het adviestraject over het ontslagrecht samen met Vliegenthart zat te wachten op een verlossend telefoontje van FNV-voorzitter Agnes Jongerius. Het was Sinterklaasavond, ze zaten in de kamer van SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan en de spanning liep op. ‘Toen hebben we de hele koektrommel van Alexander leeggegeten, als schoolkinderen die wachten op een examenuitslag. Tevergeefs uiteindelijk.’
Suikerzakjes Alles wat ze doet in het leven, is maatschappelijk relevant. ‘Ik kan me niet voorstellen dat ze in haar vrije tijd gepassioneerd suikerzakjes verzamelt’, zegt plaatsvervangend kroonlid Hans Kamps. Die maatschappelijke betrokkenheid zat er al vroeg in. Ze begon ooit aan een studie psychologie, maar brak die na drie jaar af om bestuurslid en later voorzitter van de Jonge Socialisten te worden. ‘Ik begon aan die studie omdat ik mensen wilde helpen. Ik kwam erachter dat heel veel problemen maatschappelijke oorzaken hebben’, zei ze daarover. De politiek bleek het juiste platform voor haar ambitie. Een natuurtalent, werd ze genoemd. Haar ster binnen de PvdA rees snel: na het Tweede Kamerlidmaatschap werd ze in 1998 op 40-jarige leeftijd staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Zes jaar later kwam ze naar de SER. Als ex-politicus en bestuurder viel ze op. Ze wist hoe een voorstel overkomt in de politiek, of het kabinet ermee uit de voeten kan. ‘Ze heeft oog voor de effectiviteit van haar handelen. Het werk van de SER moet leiden tot resultaat en beleid’, vertelt Arnold Devreese, directeur Sociale Zaken bij de SER. Ze formuleert scherp en heeft een groot analytisch vermogen. Zij had bijvoorbeeld het inzicht dat bezuinigingen in de Wajong niet alleen tot stand komen als jongeren een betaalde baan krijgen, maar ook als zij binnen het systeem naar een goedkopere voorziening stromen.
Politieke kleur Een klassieke sociaaldemocraat, noemt VNO-NCW directeur Niek Jan van Kesteren haar. ‘Ik weet nog dat ze in tranen uitbarstte toen Paars II werd weggevaagd door Fortuyn. Haar hele wereldbeeld stond op zijn kop. Alles waar de sociaaldemocratie voor stond – opkomen voor de zwakken, gelijke kansen, een sterke overheid, regelgeving – werd weggehoond en dat werd nog beloond door de kiezer ook.’ Na de verkiezingsnederlaag in 2002 vertrok ze uit de politiek. ‘Ik ben een van de gezichten van Paars. Als je als partij wordt gehalveerd, dan moet je je op je rol bezinnen’, zei ze daarover. Ze onderhield ook na die tijd levendige banden met de PvdA, maar slaagde erin om onafhankelijk te opereren, zegt Grapperhaus. ‘Haar politieke kleur kwam wel naar voren in bepaalde overtuigingen – wat te prijzen is, want wat heb je aan mensen zonder overtuiging – maar niet in de werkzaamheden voor de SER. Margo is bevlogen en zakelijk tegelijk.’ FNV-bestuurder Wilna Wind: ‘Margo kent niet één waarheid of één weg om haar doel te bereiken. Het kan linksom of rechtsom.’
Vasthoudend Het is niet eenvoudig om Vliegenthart te negeren, te passeren of op andere gedachten te brengen. ‘Ze houdt lang vast aan haar eigen oordeel en laat zich pas overtuigen als argumenten voldoende zwaar zijn. Ze laat ook graag de empirie voor zich spreken en vlooit onderzoeksrapporten door’, vertelt Devreese. Zij is niet iemand die arriveert met de stukken nog in de envelop. Meer dan eens belde ze al van tevoren naar het SER-secretariaat om kanttekeningen te plaatsen of om verduidelijking te vragen. ‘De enige die alles tot in de voetnoten gelezen heeft’, zegt Kamps. Vasthoudend, dossiervreter, zwaar op de hand: het zijn typeringen die steeds weer opduiken. Toen ze de uitbundige Erica Terpstra opvolgde als staatssecretaris, vond ze het lastig dat de pers haar neerzette als Terpstra’s tegenpool.
Zelf zei ze: ‘Daar is ontzettend veel over gezeurd. Ik heb vanaf het begin gezegd: ik ben wie ik ben en ik zit op een andere manier in elkaar.’ ‘Ze is een van de beste bestuurders die ik ken, maar haar zwakte is dat ze enorm serieus is’, zegt Van Kesteren. ‘Humor wordt niet op prijs gesteld.’ Kamps: ‘Geen koetjes en kalfjes. Er zit weinig flauwekul bij.’ Toch heeft Vliegenthart wel degelijk een meer frivole kant. Zo houdt ze erg van mooie kleding, vertelt Wind. Lachend: ‘Margo kocht eens een prachtig krijtstreeppak, met opvallende manchetten. Ze was er reuze mee in haar sas. Totdat bleek dat Rita Verdonk precies hetzelfde pak aan had bij de presentatie van Trots op Nederland. Ze heeft het daarna nog maar één keer gedragen, toen ze meedeed in een cabaret.’ Vriendin Kete Kervezee: ‘Persoonlijke gesprekken, samen lachen over het leven: ook dat is Margo. Maar die kant laat ze alleen aan een selecte groep mensen zien.’
De laatste jaren bepaalt haar gezondheid wat ze kan doen en vooral wat ze moet laten. In 2007 vertrok ze als voorzitter van de MBO Raad wegens de ziekte van Ménière – een aandoening aan de oren en het evenwichtsorgaan. Een paar maanden geleden kwamen daar de gevolgen van een verkeersongeluk – waarbij ze tegen een tram aanbotste – overheen. Door haar gehoorproblemen functioneert ze moeilijk in grote gezelschappen, zoals de SER. De mensen die haar kennen, noemen haar vertrek ‘een verlies voor de SER’. Vliegenthart past haar activiteiten aan naar haar mogelijkheden. Zo blijft ze haar werk als lid van het College financieel toezicht op de Nederlandse Antillen gewoon doen. Vriendin Marjet van Zuijlen maakt zich over haar toekomst geen zorgen. ‘Dit is geen breuk in haar loopbaan, dit is een volgende fase. Zolang er balans is tussen inspanning en ontspanning, kan Margo veel. Commissariaten, commissies, misschien een baan voor één of twee dagen in de week. En als je íémand erbij kan hebben, dan is het Margo wel.’
Wie is Margo Vliegenthart?
Margo Vliegenthart (1958) begon haar politieke loopbaan als bestuurslid en later voorzitter van de Jonge Socialisten. In 1983 werd ze medewerker bij de Tweede Kamerfractie van de PvdA, in 1987 Kamerlid. Van vicefractievoorzitter werd zij in 1998 staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in het tweede kabinet-Kok. Van 2002 tot 2007 was ze voorzitter van de Bve Raad (nu de MBO Raad), de brancheorganisatie voor het middelbaar beroepsonderwijs en de volwasseneneductie. Ze leidde in 2003 het onderzoeksteam Voetbalvandalisme en is lid van de raad van advies van de Sociale Verzekeringsbank. Binnen de SER was ze voorzitter van de commissie Sociale Zekerheid en Gezondsheidszorg en de subcommissie Minimumloon en lid van de commissie Arbeidsmarkt- en onderwijsvraagstukken, en zat daarnaast in verschillende tijdelijke SER-commissies. Onder haar voorzitterschap verscheen in 2008 het advies over de AWBZ. |