Vernieuwend beroepsonderwijs (5)
Attracties in de Efteling, zelfdenkende magnetrons en het vullen en transporteren van honderden miljoenen flessen Cola. Dat alles is tegenwoordig nauwelijks meer denkbaar zonder mechatronica. Toch levert het Nederlandse beroepsonderwijs vrijwel geen mensen af die daarin opgeleid zijn. Dat gaat veranderen. Dit studiejaar startte een nieuwe mbo-opleiding mechatronica in Noord-Brabant, later volgen nog een vmbo- en een hbo-opleiding.
Hanne Obbink
Wat is mechatronica? De nieuwe Brabantse opleidingen op dit gebied hopen dat te kunnen uitleggen met een verwijzing naar het televisieprogramma Robot Wars. Daarin gaan mensen elkaar via op afstand bestuurde, zelf gebouwde robots te lijf, met als doel de robot van de tegenpartij uit te schakelen. Wie de meest destructieve, best bestuurbare robot ontwerpt, wint. “Met iets dergelijks willen we komend jaar de middelbare scholen langs, maar dan wel in een iets minder heavy versie”, zegt projectleider Kees Tjallema van het Brabantse mechatronica-onderwijs. “Met een demonstratie van vriendelijke robotjes willen we duidelijk maken wat het vak inhoudt.”
Maar ook zonder vriendelijke robotjes valt klaarblijkelijk wel uit te leggen wat mechatronica is. In september is de mbo-opleiding mechatronica van ROC Midden-Brabant al van start gegaan. Uitsluitend op grond van informatie die verspreid is via de bestaande contacten met het voortgezet onderwijs in de regio, trok die nieuwe opleiding meteen al dertig studenten. “Dat is ongeveer het minimum waarmee je deze opleiding volledig kunt laten draaien”, zegt Tjallema. “Door tijdgebrek hadden we nog weinig aan reclame gedaan, dus eigenlijk was dit aantal al boven verwachting.”
Waar zijn die dertig studenten op afgekomen? Vooral op de breedte van de studie, vermoedt Tjallema. Want dat is precies wat mechatronica inhoudt: het is een combinatie van mechanica, elektrotechniek en informatietechnologie. Veel traditionele technische opleidingen zijn sterk op één branche gericht; mechatronica overstijgt die branches.
Dat vinden studenten kennelijk aantrekkelijk. Maar wat zeker zo belangrijk is: het sluit ook aan bij de ontwikkelingen in de industrie. In steeds meer producten komt namelijk kennis uit meerdere technische vakken samen. “Denk aan zelfdenkende magnetrons”, zegt Tjallema. “Maar ook in industriële productieprocessen draait het tegenwoordig vaak om mechatronica.”
Niet verwonderlijk dus dat de nieuwe mechatronica-opleidingen in Midden-Brabant worden opgezet in nauwe samenwerking met bedrijven in de regio. Tot de partners van ROC Midden-Brabant behoort Coca Cola Enterprises, dat zijn bottelarij en logistiek centrum voor West-Europa in Dongen heeft staan. De processen die nodig zijn om 650 miljoen liter frisdrank per jaar te verwerken, zijn grotendeels afhankelijk van mechatronische sturing en controle. Iets soortgelijks geldt voor Fuji Photo Film in Tilburg, de grootste Europese productievestiging van het Fuji-concern. Een partner in een andere hoek is de Efteling. “Een voorbeeld bij uitstek van een hightechbedrijf”, volgens Tjallema. “Alles draait daar om het snel en veilig laten functioneren van de attracties. Ook die grappige poppetjes zitten vol intelligentie. Daarin speelt mechatronica een grote rol.”
Al die bedrijven zijn toe aan upgrading van hun personeel, en steeds zijn het vooral integratieve capaciteiten waaraan behoefte is, weet Tjallema. Personeel moet thuis zijn in meerdere technische disciplines, oog hebben voor alle stadia van de productlevenscyclus (van productie tot onderhoud) en niet alleen technologisch kunnen denken maar ook economisch. Het is uitgesloten dat een klassieke technische opleiding studenten deze competenties bijbrengt, zo staat het in de beschrijving van het Brabantse mechatronica-project. In plaats van een opleiding in één discipline met één standaardaanbod moet er daarom een waaier aan aandachtsvelden komen. Dat is precies wat mechatronica biedt.
Lagelonenlanden “Vooral als het om massa- en grootserieproductie gaat, kunnen bedrijven hun fabrieken verplaatsen naar lagelonenlanden waar even ambachtelijk gewerkt kan worden als hier”, vertelt Tjallema. “Maar deze hier gokken op innovatie van hun productieprocessen in Nederland en daar kunnen we natuurlijk alleen maar blij mee zijn.
Maar voor die vereiste innovatie is wel mechatronische kennis nodig.”
Brabant is niet de eerste regio waar mechatronica-onderwijs gegeven wordt. Nieuw is wel dat dat onderwijs hier doorloopt van het vmbo via het middelbaar tot het hoger beroepsonderwijs. De mbo-opleiding mechatronica is nu van start gegaan aan het ROC Midden-Brabant – op papier overigens onder de paraplu van de opleiding werktuigbouwkunde, omdat de wettelijke goedkeuring nog niet rond is. Volgend jaar moet de hbo-pendant starten, aan de Avans Hogeschool.
Tot nu toe verloopt het project geheel volgens plan. Grote hindernissen is Tjallema nog niet tegengekomen en die verwacht hij ook niet. Wanneer het project voor hem geslaagd is? “Als alle schooljaren ontwikkeld zijn en vol zitten met studenten die later uit de voeten kunnen met wat ze geleerd hebben. Maar dan zijn we natuurlijk heel wat jaren verder.”
De afgelopen maanden gaf het SER-bulletin aandacht aan de vernieuwing van het Nederlandse beroepsonderwijs. Vorig jaar trokken kabinet, sociale partners en het werkveld daar tien miljoen voor uit. Wij keken wat met dat geld gebeurt. Met dit artikel beëindigen we deze serie, maar de vernieuwing van het onderwijs gaat natuurlijk verder. In september maakte staatssecretaris Rutte bekend dat de regeling ook voor komend jaar van kracht blijft. Het beschikbare bedrag is met een miljoen verhoogd.
Meer dan louter techniek
Vier ton is er gemoeid met het opzetten van een doorlopende leerlijn in het mechatronica-beroepsonderwijs. Zo’n 160.000 euro komt uit het Innovatiearrangement, de subsidiepot waar het kabinet vorig jaar in totaal tien miljoen euro voor uittrok. De rest wordt bijgelegd door de deelnemende partijen, vooral in de vorm van personeel.
Tot die deelnemers behoort in de eerste plaats een aantal onderwijsinstellingen: het ROC Midden-Brabant, de Avans Hogeschool en het Midden-Brabant College. Aan die laatste instelling zullen programma’s ontwikkeld worden die uit meer dan louter techniek bestaan en voorbereiden op de mbo-opleiding die dit cursusjaar al van start is gegaan.
Een aantal bedrijven in de regio denkt mee in de werkgroepen waarin het nieuwe onderwijs gestalte krijgt. “Zij zijn al gauw positief over de plannen die we voorleggen”, zegt projectleider Tjallema. “Onderwijs is niet hun core business. Zij zijn snel geneigd het oordeel daarover aan ons over te laten. We moeten ze actief bevragen.” De deelnemende bedrijven gaan ook gastdocenten leveren en staan garant voor de benodigde stageplaatsen.