Eerste Verwey-Jonker/SER Lezing: Sociaal Vertrouwen
3 september 2008
De Verwey-Jonker/SER lezing is een initiatief van de SER en het Verwey-Jonker Instituut. Het is bedoeld als een impuls voor het debat over maatschappelijke samenhang en vernieuwing. Het is tevens een eerbetoon aan Hilda Verwey-Jonker, die als eerste vrouw in de SER zat en bijna vijftien jaar kroonlid was.
Voorwoord
Dit jaar is het honderd jaar geleden dat Hilda Verwey-Jonker werd geboren. Zij was een bijzondere vrouw: socioloog, senator, denker, publicist en feminist. Een kritische wetenschapper die in veel gezaghebbende gremia vóór en na de Tweede Wereldoorlog de eerste vrouw was; een vrouw die zich daarin ook sterk maakte voor de emancipatie van vrouwen. Haar honderdste geboortedag is een goed moment om een lezingencyclus in haar naam te starten.
Het Verwey-Jonker Instituut werd in 1993 naar haar vernoemd. Dat was niet haar eigen keuze, maar ze was er wel een beetje trots op. Het instituut houdt een wetenschappelijke houding in ere waarin Hilda Verwey-Jonker voorging: het doen van onafhankelijk onderzoek met intellectuele diepgang en maatschappelijk engagement. De andere organisator van de lezingencyclus is de SER.
Verwey-Jonker had gedurende vijftien jaar (van 1956 tot 1972) als kroonlid zitting in de raad. Ze was het eerste vrouwelijke raadslid en bleef al die jaren ook het enige vrouwelijke lid.
De thema’s waarvoor Hilda Verwey-Jonker zich sterk maakte, zijn nog steeds actueel: de verruiming van de arbeidsmogelijkheden van gehuwde vrouwen en de emancipatie van ouderen. Niet alleen in denken, maar ook in doen was ze haar tijd ver vooruit. Zij gebruikte als eerste het woord allochtoon en stelde al vroeg vragen bij de gevolgen van de migratie. ‘Doorwerken na 65 jaar’ was voor haar geen theorie, maar praktijk. Na haar 65e jaar werkte ze nog enkele jaren als wetenschappelijk hoofdmedewerker sociologie aan de Rijksuniversiteit te Utrecht.
Het Verwey-Jonker Instituut en de SER willen met de lezingencyclus in de geest van Hilda Verwey-Jonker bijdragen aan een kritisch debat over actuele vraagstukken. Een debat waarin oprechte zorg en betrokkenheid doorklinken en ferme standpunten niet worden geschuwd. Voor de eerste lezing kozen we het thema ‘sociaal vertrouwen’. Een thema waaraan geen burger zich kan onttrekken.
Sociaal vertrouwen is essentieel voor het functioneren van de samenleving. Tegelijkertijd is vertrouwen geen vanzelfsprekend gegeven. Vertrouwen moet er zijn. Maar als het ontbreekt, is het dan te creëren, en door wie?
We hebben drie deskundige en maatschappelijk betrokken wetenschappers bereid gevonden om het debat daarover aan te zwengelen. Pauline Meurs, hoogleraar Bestuur van de gezondheidszorg aan de Erasmus Universiteit en PvdA-senator, neemt de eerste Verwey-Jonker/SER Lezing voor haar rekening. Voor deze bundel schreef zij een essay over sociaal vertrouwen, waarin zij onder meer de stelling inneemt dat sociaal vertrouwen niet kan zonder risico. Sociaal vertrouwen is een kwestie van durf!
Haar betoog wordt becommentarieerd en aangevuld door twee coreferenten. Dat zijn Aukje Nauta, bijzonder hoogleraar Sociaal- en organisatiepsychologische aspecten van prosociaal gedrag aan de Universiteit van Amsterdam en Beate Völker, bijzonder hoogleraar Sociologische determinanten van prosociaal gedrag aan de Universiteit Utrecht. Zij richten hun blik achtereenvolgens op de werkvloer en op de wijk en laten zien hoe daar sociaal vertrouwen ontwikkeld en in stand gehouden kan worden.
Wij hopen en verwachten dat deze bundel aanzet tot discussie in woord en geschrift, tot een
betrokken debat waar Hilda Verwey-Jonker van genoten zou hebben.