Naar een integrale hervorming van de woningmarkt

Rapport van de Commissie Sociaal-Economische Deskundigen

De Nederlandse woningmarkt functioneert niet goed. Daarom stelt de Commissie Sociaal-Economische Deskundigen integrale hervormingen voor die beogen huishoudens meer vrijheid in de woningkeuze te bieden, betere prijsvorming tot stand te laten komen, inkomens- en vermogensrisico’s van huishoudens te beperken en de overheidsfinanciën te ontlasten. De commissie stelt een hervormingstermijn van dertig jaar voor – inclusief een ruime aankondigingstermijn - om de woningmarkt zo min mogelijk te verstoren.

BRONNENLIJST

De vetgedrukte nummers tussen haakjes aan het eind van elke titel verwijzen naar de paginanummers van dit rapport.


SER-publicaties
  • SER (2004) Advies Nota Ruimte, publicatienr. 04/08, Den Haag. (44) 
  • SER (2006) Advies Welvaartsgroei door en voor iedereen, publicatienr. 06/08 Den Haag. (19) 
  • SER (2008) Advies Zuinig op de Randstad, publicatienr. 08/04, Den Haag. (44)

Artikelen

  • Blokland, F. (2009) Wat zijn sociale en wat zijn commerciële huurwoningen?,
    Tijdschrift voor de Volkshuisvesting, 2009 - nummer 1, pp. 18-21. (29) 
  • Boelhouwer, P. (2008) Het paard achter de wagen spannen,
    Tijdschrift voor de Volkshuisvesting, 2008,  pp.10-12. (30) 
  • CBS (2009) Woon- en energielasten drukken het zwaarst op laagste inkomens,
    Webmagazine 2009 – 15 juli. (35) 
  • Conijn, J. (2006) De koopsector: een verstorende factor op de woningmarkt,
    ESB, jrg. 91 - nummer 4499 (1 december), pp. 630-633. (58) 
  • De Jong-Tennekes, M. (2009) Kwartaalbericht Woningmarkt, Rabobank, mei 2009. (37) 
  • Directorate General for Research (1996) Housing policy in the EU member states,
    Working Document Social Affairs Series - W 14. (44) 
  • DNB (2008) Het achterblijvende woningaanbod in Nederland,
    Kwartaalbericht, maart 2008, Amsterdam : De Nederlandsche Bank, pp. 52-55. (31) 
  • DNB (2008) Kwartaalbericht maart, Amsterdam : De Nederlandsche Bank, (31) 
  • Haffner, M. (2006) Fabels over de hypotheekrenteaftrek: een kijkje over de grens,
    Real Estate, 2006 – nr. 48. (120) 
  • Hoekstra, J. (2002) Nederlanders wonen ruim: Woonkwaliteit in West-Europees perspectief,
    Bouwmarkt, 2002 – september. (97) 
  • Leuvensteijn, M. van, T. de Graaff en A. van Vuuren (2007) Minder overdrachtsbelasting goed voor arbeidsmarkt,
    ESB, jrg. 92 – nummer 4520, pp. 634-635. (41) 
  • Marlet, G., J. Poort en C. van Woerkens (2009) Verzilver het stenen dividend,
    ESB, jrg. 94 – nummer 4560 (15 mei 2009). (63, 67)
  • Neuteboom, P. (2006) Hypotheekrenteaftrek in Europa : hervormingen nauwelijk door woningmarkt bepaald
    Christen Democratische Verkenningen, lente 2006 (122)
  •  Priemus, H. (2006) Woningmarktbeleid: hervormingskabinet gezocht,
    ESB-dossier, jrg. 91 – nr. 4500 (december 2006), pp. 25-29. (19) 
  • Priemus, H. (2008) CPB presenteert virtuele woningmarkt,
    ESB, jrg. 93 – nummer 4547, pp. 694-695. (30) 
  • Priemus, H. (2008) Naar een krimpende corporatiesector,
    Tijdschrift voor de Volkshuisvesting, 2008 - nummer 2, pp. 34-38. (39)
  • Rouwendal, J. (2007) Housing wealth and household portfolios in an aging society,
    De Economist, vol. 157 - nr. 1 (March), pp. 1-48. (53)
  • Stevens, L. (2005) Naar een nieuw eigenwoningregime,
    ESB, 2005 – nr. 4455, pp. 100-102. (52)

Boeken en rapporten

  • Angel, S. (2000) Housing Policy Matters: A Global Analysis, Oxford : Oxford University Press. (28, 97) 
  • Apgar, W.G. en Z.X. Di (2006) Housing Wealth and Retirement Savings: Enhancing Financial Security for Older Americans, paper, Harvard : Joint Center for Housing Studies - Harvard University, (53) 
  • Baarsma, B. [et al.] (2007) Methodiek doorlichting VROM-beleid, SEO-rapport, Amsterdam (25) : SEO Economisch Onderzoek. (27) 
  • Bertram, A. en J.-K. Helderman (2008) Wat gaan we doen met de corporaties, in: Agenda voor de woningmarkt. Preadviezen van de Koninklijke Vereniging van Staathuishoudkunde, Amsterdam : Koninklijke Vereniging voor de Staatshuishoudkunde, pp.126-128. (39) 
  • Besseling, P., A.L. Bovenberg, G. Romijn en W. Vermeulen (2008) De Nederlandse woningmarkt en overheidsbeleid: over aanbodrestricties en vraagsubsidies, in: Agenda voor de Woningmarkt. Preadviezen van de Koninklijke Vereniging voor de Staatshuishoudkunde 2008, Amsterdam : Koninklijke Vereniging voor de Staatshuishoudkunde. (42, 43, 45, 84)
  • Boelhouwer, P.J. [et al.] (2001) Koopprijsontwikkeling en de fiscale behandeling van de eigen woning , Delft : Onderzoeksinstituut OTB  (122)
  • Bovenberg, A.L. en L.G.M. Stevens (2010) Het fiscale stelsel van de toekomst: eenvoud, neutraliteit en draagkracht, essay in opdracht van de Studiecommissie Belastingstelsel, januari 2010. Zie: www.minfin.nl/Onderwerpen/Wonen_werk_en_inkomen/ studiecommissie_belastingstelsel/Visie_wetenschappers (53) 
  • Buys, A. [et al.] (2007) Wonen op een rijtje: De resultaten van het Woononderzoek Nederland  2006, Den Haag : Ministerie van VROM.  (32) 
  •  Buys, A. en S. Kromhout (2007) Middeninkomensgroepen op de woningmarkt (RIGOstudie) i.o.v. VROM-raad, Amsterdam : RIGO Research en Advies BV. (33)
  • CBS (2008) De Nederlandse economie 2007, Den Haag : Centraal Bureau voor de Statistiek. (28)
  • CBS (2010) Het wonen overwogen : De resultaten van het WoonOnderzoek Nederland 2009, Den Haag : Centraal Bureau voor de Statistiek. (35, 38) 
  • CFV (2009) Sectorbeeld realisaties woningcorporaties: Verslagjaar 2008, Naarden : Centraal Fonds Woninghuisvesting. (40, 63, 117)
  • CFV (2009) Verslag financieel toezicht woningcorporaties 2009, Naarden : Centraal Fonds Woninghuisvesting. (40, 117) 
  • Combes, P.P. [et al.] (2009) The productivity advantages of large cities: Distinguishing agglomeration from firm selection, London : Centre for Economic Policy Research (CEPR). (43)
  • Conijn, J. (2008) Subsidiëring van de woonconsumptie: een zinloos schip van bijleg, in: Don, F.J.H. [red.] (2008) Agenda voor de woningmarkt. Preadviezen van de Koninklijke Vereniging voor de Staathuishoudkunde, Amsterdam : Vereniging voor de Staathuishoudkunde, pp. 145-177. (19, 30, 84)
  • DNB (2009) Effectiviteit vraagstimulering ter bevordering eigen woningbezit. Interne notitie, Amsterdam : De Nederlandsche Bank. (32) 
  • DNB (2009) Situatie en beoordeling van transitiepaden voor de hypotheekrenteaftrek, interne notitie, Amsterdam : De Nederlandsche Bank. (75) 
  • Don, F.J.H. [red.] (2008) Agenda voor de woningmarkt. Preadviezen van de Koninklijke Vereniging voor de Staathuishoudkunde, Amsterdam : Vereniging voor de Staathuishoudkunde. (19) 
  • Donders, J., M. van Dijk en G. Romijn (2010) Hervorming van het Nederlandse woonbeleid, Den Haag : Centraal Planbureau (CPB). (21, 38, 56, 81) 
  • Droste, C. en T. Knorr-Siedow (2007) Social housing in Germany, in: Whitehead, C. en K. Scanlon [eds.] (2007) Social Housing in Europe. (102) 
  • EIB (2009) EIB-raming april 2009, Amsterdam : Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid. (28) 
  • Eichholz, P. en T. Lindenthal (2008) Behoeftes en belemmeringen in de woningbouw: een lange termijn perspectief, in: Don, F.J.H. [red.] Agenda voor de woningmarkt. Preadviezen van de Koninklijke Vereniging voor de Staathuishoudkunde 2008, Amsterdam, pp. 79-100. (30, 31)
  • Elsinga, M., M. Hafner, J. Hoekstra [et al.] (2007) Beleid voor de private huur: een vergelijking van zes landen, intern rapport, Leuven : Katholieke Universiteit van Leuven. (98, 99, 100, 102, 104) 
  • EMF (2008) Annual Report: Activities 2008, Brussel : European Mortgage Federation. (37) 
  • Ewijk, C. van [et al.] (2006) Economische Effecten van aanpassing fiscale behandeling eigen woning (CPB-studie), Den Haag : Centraal Planbureau. (32, 57) 
  • Ewijk, C. van en H. ter Rele (2008) Macro-economische verkenning van de huizenmarkt, in: Don, F.J.H. [red.] (2008) Agenda voor de woningmarkt. Preadviezen van de Koninklijke Vereniging voor de Staathuishoudkunde, Amsterdam, pp. 179-212. (31) 
  • Fleurke, F., J. van der Schaar en F. van Wijk (2009) Ontwikkelingspaden voor woningcorporaties, Amsterdam : RIGO Research en Advies BV. (62) 
  • Graaff, T. de en M. van Leuvesteijn (2007) The impact of housing market institutions on labour mobility. CPB-discussion paper no. 82, Den Haag : Centraal Planbureau. (57) 
  • Haffner, M., H. Bouwmeester, K. Dol [et al.] (2008) Woonuitgaven 2002-2006 in beeld. (OTB-studie), Delft : OTB – Technische Universiteit Delft, (35)
  • Hoek, T.H. van (2009) Hervorming van de woningmarkt, Amsterdam : Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid (EIB). (19, 33, 50) 
  • Hoek, T.H. van [et al.] (2008) Uitdagingen en beleidsopties bij nieuwbouw van woningen: Regionale ontwikkeling en beleid na 2009 (EIB-studie), Amsterdam : Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid. (19, 28, 30)
  • Hof, B. [et al.] (2006) Een nieuw fundament: Borging van publieke belangen op de woningmarkt, Amsterdam (SEO-onderzoek) (19, 43) 
  • Koning, M. [et al.] (2006) Woningmarkteffecten van aanpassing fiscale behandeling eigen woning (CPB-studie), Den Haag : Centraal Planbureau. (32) 
  • Kraan, D.J., C. Lever [red.] (2006) In Holland staat een huis: het volkshuisvestingsbeleid op een kruispunt, Den Haag : Willem Drees Stichting. (19) 
  • Kranendonk, H. en J. Verbruggen (2008) Is de huizenprijs in Nederland overgewaardeerd?, CPB Memorandum 199, Den Haag : Centraal Planbureau.
  • Ministerie van VROM (2006) Nota Ruimte geven, bescherming bieden: een visie op de woningmarkt, Den Haag. (19) 
  • Ministerie van WWI (2007) Stedelijke vernieuwing: een tussenstand, Den Haag. (39) 
  • MNP, CPB en RPB (2006) Welvaart en Leefomgeving: een scenariostudie voor Nederland in 2040, [z.p.] : Milieu- en Natuurplanbureau/ Centraal Planbureau/ Ruimtelijk Planbureau. (38) 
  • Neuteboom, P. (2002) Een internationale vergelijking van de kosten en risico’s van hypotheken, Utrecht : Nethur. (38, 98, 120) 
  • Ommeren, J. van en M. van Leuvesteijn (2003) New evidence of the effect of transaction costs on residential mobility. CPB-discussion paper no. 18, Den Haag : Centraal Planbureau. (57)
  • REA (2006) Advies De woningmarkt op slot, Den Haag : Raad van Economische Adviseurs. (19) 
  • Renes, G. en M. Jókövi (2008) Doorstroming op de woningmarkt: van huur naar koop. (PBL-studie), Rotterdam : NAi. (33, 34) 
  • Renes, G., M. Thissen, A. Segeren (2006) Betaalbaarheid van koopwoningen en het ruimtelijk beleid. (RPB-studie), Rotterdam : NAi. (34) 
  • Romijn, G. en P. Besseling (2008) Economische effecten van regulering en subsidiëring van de huurwoningmarkt, Den Haag : Centraal Planbureau (CPB). (30,33)
  • Scanlon, K. en H. Vestergaard (2007) Social housing in Denmark, in: Whitehead, C. en K. Scanlon [eds.] (2007) Social Housing in Europe, London. (100, 103, 104, 105) 
  • Scanlon, K. en C. Whitehead (2007) Social Housing in Europe, in: Whitehead, C. en K. Scanlon [eds.] (2007) Social Housing in Europe, London: London School of Economics and Political Science (LSE). (100, 101, 103, 104) 
  • Schaar, J. van der (1987) Groei en bloei van het Nederlandse volkshuisvestingsbeleid : Volkshuisvesting in theorie en praktijk, dissertatie, Delft : TU Delft – Delft University Press. (25) 
  • SCP (2000) Sociaal en Cultureel Rapport 2000, Den Haag : Sociaal en Cultureel Planbureau. (97)
  • Spoor, L. (2008) Je huis of je leven? Eigen betalingen voor woon- en welzijnsvoorzieningen voor ouderen en optimalisatie van de pensioenportfolio, Tilburg : Netspar. 91 (53) 
  • Swank, J. [et al.] (2002) The housing ladder, taxation and borrowing constraints. MEBseries, Amsterdam : De Nederlandsche Bank (DNB). (32) 
  • Teulings, C.N. (2008) Hoe kunnen we onze risico’s efficiënt delen? Principes voor optimale sociale zekerheid en pensioenvoorziening, Netspar NEA paper No. 11, Tilburg : Netspar. (53)
  • VROM-raad (2007) Advies Tijd voor keuzes: Perspectief op een woningmarkt in balans, Den Haag : VROM-raad. (19, 28, 32, 42, 97, 122) 
  • VROM-raad (2010) Advies Stap voor stap: Naar hervorming van het woningmarktbeleid, Den Haag : VROM-raad. (19, 50) 
  • Whitehead, C. en K. Scanlon [eds.] (2007) Social Housing in Europe, London : London School of Economics and Political Sciences (LSE). (100, 102, 103, 104)

Tweede Kamerstukken

  • Tweede Kamer (vergaderjaar 2009-2010) 29 453 Brieven minister WWI 12 juni 2009 en 15 december 2009, Woningcorporaties. (40, 63) 
  • Tweede Kamer (vergaderjaar 2009-2010), 29 453, Woningcorporaties, nr. 143. (67)  

Websites

Overige

  • CBS-huurenquête (118)
  • Elmeskov, J. (2009) Presentatie tijdens CPB-seminar The political economy of structural
    reform    , Den Haag, 3 juni 2009.89 (75)