Meer chemie tussen groen en groei: De kansen en dilemma's van een biobased economy

In dit advies gaat de SER in op mogelijkheden en knelpunten van de biobased economy. In een biobased economy dienen plantaardige en dierlijke biomassa (zoals gewassen, planten, snijafval, mest) als groene grondstoffen om non-food producten mee te maken (denk aan cosmetica, bioplastics, brandstoffen).
De SER vindt dat de rijksoverheid stevig moet inzetten op een biobased economy met meer gesloten kringlopen. Dit draagt immers bij aan economische groei én aan een meer duurzame economie (gesloten kringlopen, gunstige arbeidsomstandigheden).

BRONNENLIJST

De vetgedrukte nummers tussen haakjes aan het eind van elke titel verwijzen naar de paginanummers van het advies.


SER-publicaties
  • CSED (2004) Rapport Met Europa meer groei, Den Haag : SER - Commissie Sociaal-Economisch Deskundigen. (108) 
  • SER (2000) Advies De Winst van waarden, publicatienr. 00/11, Den Haag. (38, 105) 
  • SER (2004) Advies Nota Ruimte, publicatienr. 04/08, Den Haag. (29, 120) 
  • SER (2005) Advies Milieu als kans, publicatienr. 05/13, Den Haag. (108) 
  • SER (2006) Advies Naar een kansrijk en duurzaam energiebeleid, publicatienr. 06/10, Den Haag. (69) 
  • SER (2006) Advies Welvaartsgroei door en voor iedereen – Thema Sociale innovatie, publicatienr. 06/08I, Den Haag. (42, 123) 
  • SER (2008) Advies Duurzame globalisering: een wereld te winnen, publicatienr. 08/06, Den Haag. (93, 94,95, 96, 101) 
  • SER (2008) Verklaring Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, 19 december, Den Haag. (37, 44) 
  • SER (2010) Advies Meer werken aan duurzame groei, publicatienummer 10/03, Den Haag. (17,23, 24, 39, 47, 107, 112, 113, 114) 
  • SER Noord-Nederland (2010) De Bio-Based Economy in Noord-Nederland, Groningen. (24,  28, 73, 80, 116, 120, 121) 
  • SER-Zeeland (2010) Bio-based hotspot Zuidwest Delta: duurzame ontwikkelkracht voor Nederland: Advies van SER-Zeeland met betrekking tot ontwikkeling van de biobased economy in de regio Zuidwest Delta, Middelburg. (28)

Artikelen

  • Bindraban, P.S., E. Bulte, S. Conijn (2009) Can biofuels be sustainable by 2020?
    In: Agricultural Systems, 101 – nr. 3 (juli), pp. 197-199. (32) 
  • Clancy, J.S. (2008) Are biofuels pro-poor? Assessing the evidence,
    In: The European Journal of Development Research, Vol. 20 – nr. 3, pp. 416-431. (89, 92) 
  • Erisman, J.W. en J. Kiel (2009) Biomassa: creatief met technologie,
    In: Change, januari 2009. (67)
  • Faaij, A.P.C. (2007) Biomassa, Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde, 19 oktober 2007,
    In: Kennislink.nl. (69) 
  • Kee, H.L., A. Nicita en M. Olarreaga (2009) Estimating trade restrictiveness indices,
    In: The Economic Journal, 119 – nr. 534, pp. 172-199. (37) 
  •  Luque, R., J.C. Lovett, J. Clancy, B. Datta, R.M. Campelo, A.A. Romero (2010) Biodiesel as feasible petrol fuel-replacement: A multidisciplinary overview,
    In: Energy & Environmental Science, nr. 3, pp. 1706-1721. (90)
  • MPOC (2009) Nieuwsbericht Joint plan to file case against EU Palm Directive, Kelana Jaya : Malaysian Palm Oil Council. (101) 
  • Minder biodiesel verkocht in Duitsland na invoering belasting, Volkskrant, 22 februari 2007. (110)

 Boeken en rapporten

  • AIV (2008) Klimaat, energie en armoedebestrijding, publicatienr. 62, Den Haag : Adviesraad Internationale Vraagstukken. (40, 106) 
  • Bergsma, G.C., B.E. Kampman, H.J. Croezen (2010) Goed gebruik van biomassa, in opdracht van Platform Groene grondstoffen, Delft : CE Delft. (20, 111, 113) 
  • Bhojvaid, P.P. (2006) Biofuels: Towards a greener and secure energy future, New Delhi : The Energy and Resources Institute (TERI). (89) 
  • Bossche , P. van den, G. Faber en N.J. Schrijver (2007) Unilateral measures addressing non-trade concerns: A study on WTO consistency, relevance of other international agreements, economic effectiveness, and impact on developing countries of measures concerning nonproduct-related processes and product methods, Den Haag : Netherlands Ministry of Foreign Affairs [Ministerie van Buitenlandse Zaken]. (95, 97) 
  • Bindraban, P., E. Bulte, S. Conijn [et al.] (2009) Can biofuels be sustainable by 2020? An assessment for an obligatory blending target of 10% in the Netherlands, Netherlands Research Programme on Scientific Assessment and Policy Analysis for Climate Change(WAB). Report 500102024, [z.p.] Wageningen UR/ Netherlands Environmental Assessment Agency/ ECOFYS/ ECN. (32) 
  • Buck Consultants International (red.) (2010) Bio als Basis: Kader, kansen en keuzes voor een Biobased Economy Zeeland, Middelburg : Provincie Zeeland. (73) 
  • CDB (2009) Maak landbouw deel van de oplossing! Advies over Indirect Land Use Change(ILUC), [z.p.] : Commissie Duurzaamheidsvraagstukken Biomassa [commissie-Corbey], november 2009. (35, 37, 91,100, 101) 
  • CDB (2010) Laat de beste bloemen bloeien: Aanbevelingen over certificering en rapportage in het kader van de EU-richtlijn Hernieuwbare Energie, september 2010, [z.p.] : Commisie Duurzaamheidsvraagstukken Biomassa [commissie-Corbey]. (104) 
  • CDB (2010) Duurzaamheid en daadkracht: Advies voor een bio-economie aan de regering Rutte-Verhagen, [z.p.] : Commisie Duurzaamheidsvraagstukken Biomassa [commissie-Corbey]. (36) 
  • CDB (2010) Eerst kwaliteit dan kwantiteit: Advies over de bijdrage van biomassa aan de duurzame energiedoelstellingen, 3 februari 2010, [z.p.] : Commissie Duurzaamheidsvraagstukken Biomassa [commissie-Corbey]. (36, 65, 69) 
  • CDB (2010) Nederland duurzaam aan kop, [z.p.] : Commissie Duurzaamheidsvraagstukken Biomassa [commissie-Corbey]. (36, 100) 
  • CDB; Platform Groene Grondstoffen (2010) Maak biomassaketens deel van de oplossing! Advies over indirecte veranderingen van landgebruik (ILUC), 28 oktober 2010, [z.p.] : Commissie Duurzaamheidsvraagstukken Biomassa [Commissie-Corbey]/ Platform Groene Grondstoffen. (36) 
  • CFC (2007) Biofuels: Strategic choices for commodity dependent developing countries, Commodities Issues Series, November 2007, prepared for the Common Fund for Commodities by Annie Dufey, Sonja Vermeulen, Bill Vorley, Amsterdam : Common Fund for Commodities. (39, 90, 106)
  • CPB (2009) Prijsstijgingen van voedsel: tijdelijk of structureel?, in: CPB (red.) Macro-economische Verkenning 2009, pp. 87-100, Den Haag : Centraal Planbureau. (87)
  • Croezen, H.J., G.C. Bergsma, M.B.J. Otten, M.P.J. van Valkengoed (2010) Biofuels: indirect land use change and climate impact, juni 2010, Delft : CE Delft. (32, 86) 
  • Cushion, E., A. Whiteman, G. Dieterle (2010) Bioenergy development: Issues and Impacts for Poverty and Natural Resource Management, pp. 41-88, [serie] Agricultural and Rural Development, Washington D.C. : World Bank. (90) 
  • Eirxon, F. (2009) Green protectionism in the European Union: How Europe's biofuels policy and the renewable energy directive violate WTO commitments, ECIPE Occasional Paper No. 01/2009, Brussels : European Center for International Political Economy (ECIPE). (95, 97, 100, 110) 
  • Enzing, C., J. van Groenestijn en M. van Dongen (2008) Biobased Economy: Verkenning van kansrijke gebieden voor Nederland, Delft : TNO Kwaliteit van Leven/ InnoTact Consulting. (19, 70) 
  • FAO; IDWG; UNEP; IFAD (2007) SARD and…bioenergy, Sustainable Agriculture and Rural Development (SARD) policy brief 10, Rome : Food and Agricultural Organization. (90) 
  • FAO (2009) How to feed the world in 2050? High level expert forum, Rome : Food and Agricultural Organization. (66, 87) 
  • Hoefnagels, R., V. Dornburg, A. Faaij, M. Banze (2009) Analysis of the Economic Impact of Large-Scale Deployment of Biomass Resources for Energy and Materials in the Netherlands: Macro-economics biobased synthesis report, Utrecht : Copernicus Instituut – UU/ Wageningen : LEI. (61) 
  • IAE (2008) Energy Technology Perspectives 2008: Scenarios and Strategies to 2050[ETP2008], Parijs : International Energy Agency. (67) 
  • Innovatienetwerk (2007) Bioport: Nederland als mainport voor biomassa, maart 2007, Utrecht. (66) 
  • Koppejan, J., W. Elbersen, M. Meeusen, P. Bindraban (2009) Beschikbaarheid van Nederlandse biomassa voor electriciteit en warmte in 2020, Rapporten in opdracht van SenterNovem, Projectnr. 200809, Utrecht : SenterNovem. (18, 31) 
  • Kranendonk, R.P., P.H. Kersten, B.J. Regeer (2009) Greenport Venlo: Een gezamenlijke zoektocht naar duurzame regionale ontwikkeling, in: Smulders, H., M. Gijzen, F. Boekema(red.) Agribusiness clusters: Bouwstenen van de regionale biobased economy?, Maastricht : Shaker, pp. 65-82. (122) 
  • Kutas, G., C. Lindberg, R. Steenblik (2007) Biofuels – at what cost? Government support for ethanol and biodiesel in the European Union, Geneve : The International Institute for Sustainable Development (IISD). (111) 
  • Lovett, J.C. en M. Poudyal (2010) Biodiesel as the potential alternative vehicle fuel: European policy and global environmental concern,in: J.C. Lovett en D.G. Ockwell (red.) A Handbook of Environmental Management, Cheltenham : Edward Elgar, pp. 408-430. (34, 110) 
  • Marin, V., J.C. Lovett en J.S. Clancy (2010) EU biofuels policy in a North-South perspective: more than just a supply and demand issue, paper presented in the ISEE 2010 11th biennial conference: advancing sustainability in time of crisis, 22-25 August 2010, Oldenburg/Bremen, Germany : International Society for Ecological Economics (ISEE) 2010 Conference. (84) 
  • Min. LNV (2007) ‘De keten sluiten’: Overheidsvisie op de biobased economy in de energietransitie, 8 oktober 2007, Den Haag : Ministerie van Landbouw, Natuur, Natuur en Voedselkwaliteit. (14) 
  • Min. LNV; Min. OS (2008) Landbouw, rurale bedrijvigheid en voedselzekerheid, 8 mei 2008, notitie, Den Haag : Ministerie van Landbouw, Natuur, Natuur en Voedselkwaliteit/ Ministerie van Ontwikkelingssamenwerking. (89) 
  • Nie, D.S. de (2009) The European directive on the promotion of energy from renewable energy sources in comparison with the dutch NTA 8080 sustainability criteria for biomass for energy purposes, in opdracht van SenterNovem, Amsterdam : IUCN NL [International Union for the Conservation of Nature National Committee of the Netherlands], april 2009.(98) 
  • Natuur en Milieu; Wiskerke, W. en J. Winckers (2010) Het verborgen klimaateffect van biobrandstoffen: Hoe klimaatdestructief biobrandstofbeleid voorkomen kan worden, Utrecht : Stichting Natuur en Milieu. (84) 
  • Nowicki, P., M. Banse, C. Bolck [et al.] (2008) Biobased economy: State-of-the-art assessment, Den Haag : Landbouw Economisch Instituut (LEI). (19, 70) 
  • Platform Duurzame Mobiliteit; Platform Groene Grondstoffen; R. Hoogma, S. te Buck (2010) Level playing field voor biomassa: Overheidsinterventies bij brandstoffen en energiedragers in mobiliteit, Utrecht. (21,111, 112) 
  • Platform Groene Grondstoffen; Hoeven, D. van der (red.) (2009) Biobased economy in Nederland: Macro-economische verkenning van grootschalige introductie van groene grondstoffen in de Nederlandse energievoorziening, uitgevoerd door Copernicus Instituut en LEI, [Utrecht] : Platform Groene Grondstoffen – Energie-Transitie. (14,17, 74, 76)
  • Platform Groene Grondstoffen (2010) Speerpunten in 2010, [Utrecht] : Platform Groene Grondstoffen – EnergieTransitie. (21, 27, 65, 68, 111, 120) 
  • Platform Groene Grondstoffen; Leenders, C. van en J. Baidenmann (2010) Tekens van transitie, in opdracht van EnergieTransitie, [Utrecht]. (13) 
  • Practical Action Consulting (2009) Small-Scale Bioenergy Initiatives: Brief description and preliminary lessons on livelihood impacts from case studies in Asia, Latin America and Africa: Final Report, Prepared for PISCES and FAO by Practical Action Consulting, January 2009, Rome : Food and Agriculture Organization of the United Nations. (89) 
  • Productschap MVO; Zwaluw, J.-P. van der en K. van Lierop (red.) (2009) Duurzame ontwikkeling in de praktijk: De MVO-sector aan het woord, Rijswijk : Productschap Margarine, Vetten en Oliën. (13) 
  • Projectgroep Duurzame productie van biomassa [commissie-Cramer] (2007) Toetsingskader voor duurzame biomassa: Eindrapport, in opdracht van het de Interdepartementale Programma Directie Energietransitie, maart 2007, [z.p.] (97) 
  • Regiegroep Chemie; A. Piersma (eindred.) (2006) Businessplan: Sleutelgebied chemie zorgt voor groei, Leidschendam. (68) 
  • Regieorgaan EnergieTransitie (2010) Tijd voor de toekomst, Utrecht. (20, 66, 113) 
  • Roland Berger; Slot, A. van der, J. Althoff, W. van den Berg [et al.] (2010) Stimulering van de economische potentie van duurzame energie voor Nederland, Amsterdam : Roland Berger Strategy Consultants. (18, 78) 
  • Ros, J.P.M., G.J. van den Born, J. Notenboom (2010) The contribution of by-products to the sustainability of biofuels, PBL publicatienummer 500143004, Bilthoven : Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). (87) 
  • Rossi, A. en Y. Lambrou (2009) Making sustainable biofuels work for smallholder farmers and rural households: Issues and perspectives, Rome : Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (90) 
  • Santi, G. de (ed.), R. Edwards, S. Szekeres [et al.] (2008) Biofuels in the European Context: Facts and Uncertainties, European Commission – Joint Research Centre (JRC). (84) 
  • SEO; Koopmans, C., B. Tieben, M. van den Berg, D. Willebrands (2010) Investeren in een schone toekomst: De kosten en baten van een duurzame energiehuishouding in Nederland, in opdracht van het Regieorgaan Energietransitie, Amsterdam : SEO Economisch Onderzoek. (78) 
  • TAUW; Kremers, G.J., T. van Esch, J.G. Cuperus (2005) Afval of biomassa: Een juridische onderbouwing, in opdracht van SenterNovem, januari 2005, Den Haag/ Utrecht/ Sittard/ Zwolle : SenterNovem. (117) 
  • Timilsina, G.R. en S. Ashish (2010) Biofuels: Markets, targets and impacts, World Bank Policy Research Working Paper No. 5364, juli 2010, [Washington DC] : The World Bank –Development Research Group/ Environment and Energy Team. (82, 87, 110) 
  • Veen, M.P. van, M.E. Sanders, A. Tekelenburg [et al.] (2010) Breaking Boundaries for Biodiversity: Expanding the policy agenda to halt biodiversity loss, Bilthoven : Planbureau voor de leefomgeving (PBL). (32) 
  • Wereldbank (2007) World Development Report [WDR] 2008: Agriculture for Development, Washington DC : World Bank. (89) 
  • Wetenschappelijke en Technologische Commissie voor de Biobased Economy (2010) Innovatieagenda voor de Bio-Based Economy, concept. (20, 112) 
  • WRR (2010) Minder pretentie, meer ambitie: Ontwikkelingshulp die verschil maakt, Den Haag/Amsterdam : Amsterdam University Press/ Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. (40, 106) 

 Europese documenten

  • Besluit van de Commissie van 29 januari 2004 tot vaststelling van richtsnoeren voor de monitoring en rapportage van emissies van broeikasgassen op grond van Richtlijn 2003/ 87/EG van het Europees Parlement en de Raad, Publicatieblad van de Europese Unie [PB]L59, 26-2-2004. (117) 
  • Europese Commissie (2010) Persbericht Commission adopts biomass sustainability report, IP/10/192, Brussel : Europese Commissie. (36, 100) 
  • Memorandum to the Commission from the Dutch, German and French delegations, (2010)On the need for an integrated holistic approach in order to enhance an European biobased economy, [z.p., z.j.] (22) 
  • Richtlijn 2001/80/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2001 inzake de beperking van de emissies van bepaalde verontreinigende stoffen in de lucht door grote stookinstallaties, [Richtlijn voor Grote Stookinstallaties], Publicatieblad van de Europese Unie [PB] L 309, 27-11-2001. (117) 
  • Richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen en houdende wijziging en intrekking van Richtlijn 2001/77/EG en Richtlijn 2003/30/EG, [Richtlijn Duurzame Energie], 23 april 2009, Publicatieblad van de Europese Unie [PB] L140, 5-6-2009. (99)  

 Tweede Kamerstukken, wetgeving

  • Besluit van 2 maart 2004, houdende implementatie van richtlijn nr. 2000/76/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 4 december 2000 betreffende de verbranding van afval (PbEG L 332) (Besluit verbranden afvalstoffen), www.wetten.overheid.nl (117) 
  • Minister van LNV (2009) Brief Betreffende Motie van het Kamerlid Wiegman (CU), 2 juli 2009, Den Haag : Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. (114) 
  • Rijksoverheid (2010) Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen: Richtlijn 2009/28/EG, [z.p.] (85) 
  • Tweede Kamer (vergaderjaar 2007-2008), 29 575 Duurzame energie en energie-besparing, nr. 16 Overheidsvisie op de Biobased Economy, 8 oktober 2007. (14,17, 60) 
  • Tweede Kamer (vergaderjaar 2008-2009) 26 485 Maatschappelijk verantwoord ondernemen, nr. 68 Kabinetsvisie non-trade concerns en handelsbeleid, 6 mei 2009. (98) 

Overige

  • Actieplan Duurzame Handel 2011-2015: Publiek-private krachtenbundeling voor duurzame grondstofketens, Utrecht, 24 juni 2010. (44) 
  • EMF (2009) European metalworkers on the road from Copenhagen, Position Paper of the European Metalworkers’ Federation (EMF) FEM 8/2009, Adopted by the 110th EMF Executive Committee in Brussels on 2-3 December 2009, [Brussel] : European Metalworkers’ Federation. (123) 
  • ILO (2008) ILO declaration on social justice for a fair globalization, IGDS Number 36 (Version 1), 13 augustus 2008, Génève : International Labour Office. (43) 
  • Indirect Land Use Change Impacts of Biofuels: Consultation Reactie door Nederland, [z.p., z.j.] (100) 
  • Convenant Kolencentrales en CO2-reductie van 24 april 2002 (het Kolenconvenant) (117)
  • Landelijk Afval Beheer plan (LAP), www.lap2.nl (117) 
  • Lezing prof. Louise Fresco in de SER-raadsvergadering van 16 mei 2008. (87) 
  • Round Table on Sustainable Palm Oil, http://www.rspo.org(104) 
  • Task Force Duurzame Palmolie (2010) Manifest Task Force Duurzame Palmolie, Rijswijk.(104) 
  • WWF Palmoil Buyers’ Scorecard, www.panda.org (104) 

Websites