11 juni 2004
De SER vindt het van groot belang dat zelfstandigen vooraf duidelijkheid hebben over de vraag of ze wel of niet onder de werknemersverzekeringen vallen. Voorkomen moet worden dat onduidelijkheid daarover de ontwikkeling van het zelfstandig ondernemerschap belemmert. De SER steunt daarom de door het kabinet voorgenomen aanpassing van de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR), waarmee zelfstandigen vooraf absolute duidelijkheid kunnen krijgen over hun fiscale en socialeverzekeringsstatus. Dat staat in een ontwerpadvies dat vrijdag 18 juni door de raad zal worden vastgesteld.
Werknemer of zelfstandige?
Steeds meer arbeidsrelaties vertonen kenmerken van zowel werknemerschap als van zelfstandig ondernemerschap. Daardoor kan onder zelfstandigen zonder personeel (zzp-ers) en hun opdrachtgevers onduidelijkheid bestaan over de vraag of zij wel of niet verzekerd en premieplichtig zijn voor de werknemersverzekeringen (Ziektewet, WAO, WW en Ziekenfondswet).
De minister van SZW legde de raad daarom vraag voor hoe het begrip ‘werknemer’ in de werknemersverzekeringen zo kan worden afgebakend, dat bij het aangaan van een arbeidsrelatie (dus ‘vooraf’) duidelijk is of iemand werkzaam is als werknemer of als zelfstandige.
Meer duidelijkheid via VAR-‘nieuwe stijl’ Volgens het ontwerpadvies moet worden voorkomen dat onzekerheid over de status van de arbeidsrelatie de ontwikkeling van het zelfstandig ondernemerschap belemmert. Daarom stelt het ontwerpadvies met instemming vast dat het kabinet de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) die zelfstandigen bij de Belastingdienst kunnen aanvragen, zal aanpassen. Met de VAR-‘nieuwe stijl’ kunnen zelfstandigen en hun opdrachtgevers vooraf absolute duidelijkheid en rechtszekerheid krijgen over hun fiscale en socialeverzekeringsstatus.
Het kabinet is van plan de nieuwe VAR per 1 januari 2005 in te voeren.
Arbeidsovereenkomst blijft vertrekpunt regeling personenkring
Het ontwerpadvies gaat verder in op vragen van de minister over een meer fundamentele benadering van de problematiek. Zo worden mogelijkheden verkend voor een andere afbakening van de personenkring van de werknemersverzekeringen. Het ontwerpadvies meent dat de arbeidsovereenkomst als bedoeld in het BW het oriëntatiepunt moet blijven. Aan de alternatieven die het kabinet schetst, zijn niet alleen principiële maar ook belangrijke praktische aspecten verbonden, waardoor zij waarschijnlijk niet tot meer duidelijkheid vooraf zullen leiden. Bovendien maakt het meer fundamentele vraagstuk over wie wel en wie niet onder de werknemersverzekeringen valt, onderdeel uit van de bredere discussie over de toekomst van het stelsel van sociale zekerheid.
Om deze redenen bepleit het ontwerpadvies eerst de VAR-‘nieuwe stijl’ de gelegenheid te geven zijn waarde in de praktijk te bewijzen.
Vereenvoudiging en deregulering
Het ontwerpadvies gaat ook in op mogelijkheden tot deregulering en vereenvoudiging van de regeling van de personenkring. Zo schetst het opties voor vereenvoudiging van de regeling van de zogenoemde
fictieve dienstbetrekkingen . Dit zijn arbeidsrelaties die niet als arbeidsovereenkomst zijn te kwalificeren, maar die wel onder de bescherming van de werknemersverzekeringen vallen (zoals bij musici en artiesten). Voor welke optie ook wordt gekozen, in elk geval zal tegelijkertijd de Wet op de Loonbelasting (waarin ook fictieve dienstbetrekkingen voorkomen) moeten worden aangepast.
In het ontwerpadvies staat verder te lezen dat afschaffing van de verzekeringsplicht voor kleine dienstverbanden (
kruimelverzekeringen ), thans niet in de rede ligt. Erkend wordt, dat de verzekeringsplicht in dit soort gevallen van weinig of geen betekenis kan zijn. Afschaffing is echter een te grof middel, omdat hiermee ook werknemers met een of meer kleine dienstbetrekkingen worden uitgezonderd die juist wel behoefte hebben aan een verzekering. Bovendien is het zeer de vraag of deze maatregel wel de beoogde vereenvoudiging oplevert. Het ontwerpadvies geeft als variant in overweging de verzekeringsplicht voor kleine dienstverbanden in beginsel te handhaven, maar de premieheffing te laten vervallen of te vereenvoudigen.
Het ontwerpadvies is vóór handhaving van de mogelijkheid van
vrijwillige voortzetting van de ZW- en de WAO-verzekering voor zelfstandigen . Dit is van belang voor het slechten van drempels bij de overstap van werknemerschap naar zelfstandig ondernemerschap en daarmee bevorderlijk voor de economische dynamiek.
Het ontwerpadvies is opgesteld door een werkgroep van de Commissie Sociale Zekerheid, onder voorzitterschap van prof.dr. A.H.J. Kolnaar. Het is een reactie op een adviesaanvraag van minister De Geus van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 1 december 2003.
Noot voor de redactie
Voor nadere informatie: Mariek de Valk, tel. 070-3499648