Wat is de kracht van de coöperatie?

Kroonlid Fresco bepleit inzet coöperatie voor immateriële zaken

De coöperatie als ondernemingsvorm zou meer moeten worden gebruikt om niet-materiële wensen van de leden te vervullen. Dat is een beter doel dan geldelijk gewin. Het gemeenschappelijk belang van de deelnemers in een coöperatie op het gebied van zorg, wonen en welzijn is belangrijker dan het financiële aspect.

Dat zei SER-kroonlid Louise Fresco (hoogleraar Duurzame ontwikkeling in internationaal perspectief aan de Universiteit van Amsterdam) woensdag 3 oktober aan het slot van een symposium over de coöperatie. Voor deze oude bedrijfsvorm bestaat hernieuwde belangstelling onder beroepsgroepen met veel zzp’ers (huisartsen), consumenten die gezamenlijk iets willen inkopen (elektriciteit), en lagere overheden (parkeerbeheer).

Vertrouwenscrisis

Directeur Ruud Galle van de Nationale Coöperatieve Raad voor land- en tuinbouw (tevens hoogleraar Ondernemingsrecht aan de Universiteit van Tilburg) vindt de coöperatie het antwoord op “de vertrouwenscrisis in de maatschappij”. Consumenten en ondernemers raken steeds meer vervreemd van banken en overheden en zien in het coöperatieve verband een sympathieke manier om hun eigen participerende samenleving te creëren, meent Galle.

De voordelen van ondernemerschap in een coöperatie boven andere bedrijfsvormen zijn volgens Galle helder: nauwelijks corruptieschandalen, weinig faillissementen, gelijke zeggenschap voor ieder lid en financiering van investeringen geschiedt meestal uit eigen middelen. “Een coöperatie is weliswaar een vereniging, maar het is een doe-club, geen praatclub. Het gaat om materieel voordeel, je moet beter af zijn dan wanneer je alleen opereert”, aldus de NCR-directeur.

Imperfecte markt

Voor Rabobank-directeur Dirk Duijzer (Coöperatie & Duurzaamheid) is de coöperatie een “correctie op markt-falen”. Armoede, uitbuiting en revolutiedreiging leidden in de 19e eeuw tot de eerste corporatieve bedrijven van vooral boeren. Aan het begin van de 21e eeuw ziet Duijzer weer een markt-imperfectie: voor de vele honderdduizenden zelfstandigen zonder personeel bestaan geen sociale verzekeringen en pensioenvoorzieningen. Daar kan de coöperatie uitkomst bieden.

Duijzer stak de hand ook in eigen boezem: “Wij hebben evenals andere banken veel foute producten verkocht; het ging alleen om groei en winst. Nu hebben we besloten om niet langer voor winstmaximalisatie te gaan, maar als coöperatie een bijdrage te willen leveren aan het wereldvoedselprobleem.”

Na Achmea is de Rabobank wat omzet betreft de grootste coöperatie in Nederland. De 2650 actieve coöperaties behaalden in 2010 een omzet van 111 miljard euro en boden werk aan 166.000 mensen.

Inspirerende nieuwe initiatieven

Als voorbeeld van recent opgerichte coöperaties presenteerden zich Biba Schoenmaker (zzp'ers), Jan Frans Mutsaerts (huisartsen) en John van Dijk (gemeenten). De laatste is directeur van de Coöperatie ParkeerService, een organisatie waarin elf gemeenten in Midden-Nederland in 2011 hun parkeerbeheer hebben ondergebracht. Het voordeel is duidelijk: lagere kosten voor de aangesloten gemeenten (waaronder Amersfoort) en gezamenlijke ontwikkeling van innovaties zoals betalen per gsm.
Mutsaers startte zeven jaar geleden een coöperatie van huisartspraktijken (Het Huisartsenteam) in het westen van Noord-Brabant. Inmiddels telt zijn initiatief 41 huisartsen in 14 praktijken die 125.000 patiënten bedienen.
Schoenmaker ontwikkelde een soort onderlinge verzekeringsmaatschappij voor zzp'ers die bij ziekte of langduriger arbeidsongeschiktheid een uitkering ontvangen van de aangesloten leden. De premie is vele malen lager dan bij een echte verzekeraar. Inmiddels adviseert ze anderen bij het opstarten van zogenoemde Broodfondsgroepen.