SER-gebouw 26 november 2009
Hoe krijgen we kwetsbaren weer aan het werk?
De SER en het UWV organiseerden op 26 november 2009 een conferentie over de positie van zogeheten kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt. Het gaat om een belangrijk, en tevens zeer heterogeen deel van de beroepsbevolking: arbeidsgehandicapten (Wajongers, gedeeltelijk arbeidsgeschikten), ouderen en personen in de bijstand. Conferentievoorzitter Astrid Feiter leidde de aanwezigen door het programma met diverse inleidingen en discussierondes.
SER voorzitter Alexander Rinnooy Kan plaatste in zijn inleiding “Nu kwetsbaar – op termijn onmisbaar” een kritische kanttekening bij de notie ‘kwetsbaar’; dit legt teveel de nadruk op onvolkomenheid. Het accent moet juist liggen op datgene wat mensen nog kunnen. De zogeheten ‘kwetsbare groepen’ zijn op de (middel)lange termijn nodig in een krappere arbeidsmarkt, maar die krapte leidt er niet vanzelf toe dat zij duurzaam aan het arbeidsproces kunnen en zullen deelnemen. “Nu bezuinigen op de ondersteuning om kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt te krijgen geeft dan ook het verkeerde signaal; het moet meer gaan om het effectief en efficiënt inzetten van het huidige (re-integratie)instrumentarium”, aldus Rinnooy Kan.
Jules Theeuwes, algemeen directeur SEO Economisch Onderzoek, ging kritisch in op de effectiviteit en efficiency van het huidige instrumentarium om kwetsbare groepen bij het arbeidsproces te betrekken. Theeuwes gaf aan dat er eigenlijk vrij weinig bekend is over die effectiviteit. Voor zover dat wel het geval is, blijkt arbeidsmarktbeleid vooral effectief te zijn bij goed af te bakenen groepen, en in tijden van laagconjunctuur. Volgens Theeuwes moeten we de schaarse beleidsmiddelen in een crisis vooral gebruiken om te voorkomen dat mensen langdurig werkloos worden en niet zozeer om bestaande kwetsbare groepen naar de arbeidsmarkt te brengen. Daarnaast pleitte Theeuwes ervoor om in een crisisperiode voorrang te verlenen aan scholing: “Train-first is effectiever dan work-first”.
René Paas, voorzitter van Divosa, nam afstand van het beoog van Theeuwes. Aan de hand van concrete voorbeelden uit de praktijk benadrukte hij de noodzaak om ook in een crisistijd middelen te besteden aan de arbeidsinschakeling van laagopgeleiden en bijstandsgerechtigden. Wel dagen de komende bezuinigingen uit tot innovatie en keuzen in het werk van sociale diensten. Om klanten van de sociale diensten duurzaam aan de slag te krijgen/houden moet de samenwerking tussen deze diensten en met andere partners in de stad/omgeving nog verder verbeteren. En, we moeten toe naar een eenvoudiger systeem van regelingen waarmee kwetsbare groepen te maken hebben. Paas: “In plaats van de huidige veelheid aan regelingen zoals WWB, Wajong of Wsw moet er één regeling voor de onderkant van de arbeidsmarkt komen”.
Joop Linthorst, voorzitter Raad van Bestuur UWV, hield een pleidooi voor het creëren van meer banen aan de onderkant van het loongebouw en net boven het wettelijk minimumloon. Daarmee kunnen kwetsbare groepen weer aan de bak komen op de arbeidsmarkt, terwijl er ook vraag is naar hun werk. Volgens Linthorst is het een vorm van sociaal beleid van sociale partners om op de zogeheten laagste functieniveaus banen mogelijk te maken waarmee mensen met een lagere productiviteit toch betaalde arbeid kunnen verrichten. Verder pleitte hij ervoor dat werkgevers een vrij te besteden re-integratiebudget krijgen waarmee ze deskundigheid kunnen inkopen om de (administratieve) sores bij indienstneming van ‘kwetsbaren’ te verminderen en de functiestructuur binnen de eigen organisatie aan te passen.
Twee filmpjes gaven de deelnemers van de conferentie een concreet beeld van de dilemma’s waarmee cliënten van UWV en sociale diensten te kampen hebben en van de dilemma’s voor werkgevers die met deze cliënten aan de slag willen gaan.
Twee paneldiscussies boden gelegenheid voor kritische beschouwingen en kanttekeningen. Bob Bergkamp (re-integratiebedrijf FourStar), Cor van Drongelen (cliëntenraad UWV Noordwest) en Leonie Oosterwaal (ABU) leverden suggesties om tot meer eenvoudige, hanteerbare regelingen te komen. José Hilgersom (ministerie van SZW), Joep Rats (VNO-NCW) en Jeroen de Glas (voorzitter FNV Jong) gingen nader in op de mogelijke rol van de overheid en van sociale partners.
Tot slot schetste minister Donner van Sociale Zaken en Werkgelegenheid het kabinetsbeleid in de afgelopen periode: we moeten de nadruk leggen op de arbeidsmogelijkheden van mensen. Daarnaast zijn maatwerk en selectiviteit noodzakelijk, waarbij de voorrang uitgaat naar de mensen met de grootste afstand tot de arbeidsmarkt. Dat geldt des te meer in een tijd van dreigende langdurige werkloosheid. Ten slotte zal ook op het re-integratiebudget bezuinigd moeten worden. “Met minder middelen moeten we meer kunnen bereiken”, betoogde de minister.